Karalahana.com! Laz uşaklarının gayrıresmi web sitesi

 

|  Mail gönder Sık kullanılanlara ekle       ENGLISH
 RİZE

 ARTVİN

 ORDU

 BAYBURT

 SAMSUN

 SİNOP

Karadeniz kültürü, karadenizliler, Lazlar

Neden Karalahana.com?

 KARADENİZ MÜZİK

 KARADENİZ TARİH

 KİM KİMDİR

Kafkasya ve  Karadeniz Havzası Politika - Strateji konulu makaleler
Kafkasya ve Karadeniz Havzası Politika - Strateji konulu makalele

 KARADENİZ FORUM

 EDİTÖRDEN

KARADENİZ GAZETELERİ

Tüm Karadeniz Gazeteleri ve Karadeniz Televizyonlarına tek bir sayfadan ulaşın

 

 

LİNKLER

 ARTVİN SİTELERİ

 ORDU SİTELERİ

 BAYBURT SİTELERİ

 SİNOP SİTELERİ

 KARADENİZ BÖLGESİ

KARADENİZ HABER

 

Hemşinliler Ermenistan'da Ermenistan hemşin tarihi konferansı

Yazı Dizisi: Hemşinliler Ermenistan'da

 1. Hemşin Tarihi ve Kültürü üzerine konferans

 2. Hemşin Tarihi ve Kültürü üzerine konferans

3. Hemşinliler konferansı

     Çay, Türkiye'de en çok tüketilen içeceklerden biri. Ancak çayın sofralara nasıl ulaştığını yöre insanları dışında pek bilen yok. İnce Belin Buğusu: Çay belgeselinin yönetmeni İsmail Şahinbaş ile konuştuk.  Çay Belgeseli söyleşisi


İnternetin en büyük Karadeniz fotoğraf arşivi
Tarihi ve güncel Karadeniz resim ve fotoğrafları üye olup kendi fotoğraflarınızı yükleyebilirsiniz
Tarihi karadeniz kartpostalları

Shiran.jpg

Old Postcards of Pontos, Tarihi karadeniz kartpostalları



Karalahana'yı beğendiniz mi?

 




Trabzon'u Anlatan Bir Seyahatnâme


Gabriel Bonvalot (1853-1933). Photograph by Eugène Pirou (1841-1909)
Gabriel Bonvalot (1853-1933). Fotoğraf: Eugène Pirou (1841-1909)


Dr. Mustafa Duman


Antik çağdan günümüze, Trabzon’u gezenler, görenler eserlerinde bu kenti anlatmışlardır. Örneğin,
Ksenephon, M.Ö 400 yılında, Trabzon’u görmüş ve izlenimlerini Anabasis adlı eserinde yazıya dökmüştür. (1) Evliya Çelebi’den İsmail Habib Sevük’e kadar birçok yazar ve gezgin eserlerinde Trabzon’a yer vermişlerdir. Trabzonu anlatan seyahatnâmelerin ilgili bölümleri Veysel Usta tarafından Anabasis’ten Atatürk’e Seyahatnâmelerde Trabzon adlı kitapta bir araya getirilmiştir. (2) Kudret Emiroğlu da Trabzon’dan söz eden önemli seyahatnamelerin künyelerini ve kısa açıklamaları bir bibliyografya yazısında okuyucuya sunmuştur. (3)

Gabriel Bonvalot (1953-1933) adlı Fransız gezgini, çeşitli tarihlerde, Kafkasları, Ortaasya’yı, Tibet,
Afganistan ve Hindistan’ı dolaşmış, bitki, hayvan ve taş örnekleri toplamıştır. Bonvalot, gezdiği yerleri se- yahatnâmelerinde anlatmıştır. Seyahatnâmelerinden biri Eski Yurt adıyla Türkçeye çevrilmiştir. Bonvalot, bu seyahatnamesinde, Ortaasya Türklerinin günlük yaşam ve kültürlerinden söz etmiştir. (4) Gabriel Bonvalot’un diğer seyahatnameleri henüz Türkçeye çevrilmemiştir.
Gabriel Bonvalot, 1889 yılında, Paris’te yayımlanmış olan Du Caucase Aux Indes a Travers Le Pamir adlı seyahatnâmesinde, ilk bölümde, Anadolu’dan da söz etmiştir. Gezgin, Marsilya’dan kalkan ve Batum’a kadar giden "Paquet Kardeşler Kumpanyası ”na ait bir gemiyle yola çıkmıştır. Geminin kaptanının adı Boschell’dir. Gemi İstanbul’a vardıktan sonra, Boğaz’ı geçip Karadeniz’e açılmış ve çeşitli limanlara uğrayarak Trabzon ‘a gelmiş, açıkta demir atmıştır. Bonvalot’un yanında, arkadaşları ve herhalde kitaptaki gravürleri çizen Albert Pépin de vardı.
Gabriel Bonvalot, Trabzon’a gelince karaya çıkmış ve kentte kısa bir gezinti yapmıştır. Bonvalot, kentin genel görünüşünü, kent ve halk halkındaki izlenimlerini ve çarşıda karşılaştığı bir Türk ustayla yaptığı konuşmalan seyahatnâmesinde anlatmıştır. Trabzon’un yüz yirmi yıl önceki durumunu kısaca gözler önüne sermiştir.
Seyahatnâmenin ilgili bölümünden birkaç pasaj aktaralım:
(... )Ertesi gün, güzel bir havada Trabzon ’a varıyoruz. Güneş parlıyor, Rum Kilisesi ’nin çanları, neşeli bir şekilde çalıyordu. Herkül yapılı hamallar hemen yanımıza geldiler. Eşyalarımızı alıp götürdüler. İri yarı adamlardı. Burada, bütün ağır işleri Türkler yapıyordu. Sokaklar bakımlıydı. Sahilde, yerli kahvehanelerin bulunduğu cadde şehrin en güzel caddesiydı. Dükkânlarda çok güzel kumaşlar vardı. Burası Fransa ’daki Aragon ’a benziyordu. Derenin iki yanında kiremit kaplı evler vardı. Bir yol sahilden tepeye doğru uzanıyordu. Sol tarafta ise surlar bulunmaktaydı.
Limandan çıktıktan sonra yukarıya doğru bir yolla çıkılır. Bu yol, Trabzon 'un kervan yolunun başlangıcı olan yere varır. Bu büyük kervan yolu Tahran ’a kadar ulaşır. Bu şehirde, vücutlarına yapışık, dar, siyah renkli dar elbiseler giyen adamlara rastlıyoruz. Onların yünden siyah başlıkları vardı. Enerjik insanlardı. Bize bu adamların Kiirtler olduğu söylendi.
(...) Çarşıda uğradığımız kasa ustası, bize, Türk misafirperverliğinin örneği olarak küçük fincanlarda kahve ikram etti. Bu ziyaretten memnun olduk ve tekrar deniz kenarına döndük. Bu insanların yanından çok iyi izlenimlerle ayrıldık. Onlar, girişimci, zevk sahibi insanlardı. Ancak büyük bir servet yapacak ortamı bulamamışlardı.
Geldiğimiz gemiyle, Marsilya 'dan gelen sayısız şeker çuvalları, kahve çuvalları ve Lyon 'dan gelen balmumu, Paris 'ten gelen çiviler ve İstanbul 'dan alınan güzel İngiliz kumaş-
ları getirilmiş ve limanda indirilmişti. Bu yükler, bir atın sırtında taşınacak büyüklükte demir kenetli balyalar halinde naklediliyordu.
Gece olduğunda, bir amfiteatrı andıran şehirde, ön mahallelerde petrol lambaları yakılmıştı. Arka mahalleler karanlıktı. Limanda gemilere yol gösteren bir deniz feneri yanıp sönüyordu. 8 Mart sabahı (1888) biz, gemiyle Ba- tum 'a doğru yola çıktığımızda şehir sis içindeydi. (5)
Yukanda anlatılanlarda, bir düzeltme yapmak gerekir. Gezginin anlattığı, siyah renkli dar elbiseler ve yün başlıklar giyen adamlar “Kürtler” değil, Trabzon’da yaşayan erkekler ki bunlar da Türkler, Lazlar, Gürcüler, Rumlar vd. idi. Aralarında belki Kürtler de vardı ama bunların sayısı çok azdı. On dokuzuncu yüzyılda ve yirminci yüzyılın başlarında, özellikle Doğu Karadeniz yöresinde yaşayan erkeklerin kıyafetleri anlatıldığı gibiydi. Günümüzde de bu yörenin halk oyunları ekiplerindeki erkekler, oyun sırasında benzer kıyafetleri giyinmektedirler. Hamamizade İhsan, bu kıyafetlerin Kafkasya kökenli olduğunu bildirmektedir. Hamamizade İhsan’ın anlattığına göre, adı geçen siyah ve dar elbiseler, “zıpka” denilen dar pantolonlar, “kukula” denilen siyah başlıklar, tarihte “93 Harbi” olarak adlandırılan "1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı ”ndan sonra, Doğu Karadeniz Bölgesi’ne gelip yerleşen Kafkas halkları tarafından getirilmiştir. (6)
Trabzon konusunda kalem oynatanların, gördüğüm kadarıyla, yararlanmadıkları Du Caucase Aux Indes a Travers Le Pamir adlı seyahatnâmenin Trabzon bölümünde üç gravür vardır. Gravürler Albert Pépin tarafından yapılmıştır. Belgesel değerleri inkâr edilemez. Örneğin, ilk gravürde Trabzon’un Güzelhisar Burnu gösterilmiştir. “Cap de Tre- bizonde” adlı bu gravür’de liman önüne demir atmış bir yel- kenli-buharlı gemi ve yanında yelkenli küçük tekneler görülmektedir. Güzelhisar üzerinde de deniz feneri ve Üçün- cüoğlu Ahmet Paşa’nın konağı yer almıştır. (7)
Seyahatnâmedeki ikinci gravür’de, Trabzon caddelerinde büyük bir fıçıyı taşıyan sırık hamalları görülmektedir. Fıçının şarap fıçısı olduğu anlaşılmaktadır. Trabzon’da, Or- taçağ’dan, yirminci yüzyılın başına kadar, üzümcülük ve şarapçılık yapıldığına dair bilgiler eski kaynaklardan izlenebilir. Örneğin, Anthony Bryer’in de yazdığı gibi, Maçka’da, bugün fındık bahçelerinin görüldüğü tarlaların birçoğunda eskiden, en azından 13-16. yüzyıllar arasında üzüm bağları vardı ve bu üzümlerden şarap üretiliyordu. O yıllarda, Maçka’da zeytin ağacı yetiştiriliyor ve zeytinyağı da üretiliyordu. (8) Mustafa Kemal Sayıl da anılarında, Trabzon Lisesi futbol takımının unutulmaz kalecisi Dr. Krino


Kafato’nun amcası Mimiko Kafato’nun 1960’lı yıllara kadar Trabzon’da şarap üretip sattığını yazmaktadır. (9) Seyahatnâmede yer alan üçüncü gravürde ise Trabzon’un batısındaki surlar görülmektedir. Bu surlar çok eskiden, kenti korumak için yapılmış yüksek surlardı. Tarım alanları surların dışındaydı. Bu yüksek surlar sayesinde Trabzon eski ve Ortaçağlarda düşman hücumlarından korunmuştu.
Gabriel Bonvalot, seyahatnâmesinde, Batum’a geçerken uğradığı ve kısa bir süre kaldığı Trabzon’un o günlerdeki durumu hakkında yararlı bilgiler vermiştir. Bonvalot’un seyahatnâmesinin, Türkiye’den söz eden bölümlerinin, önemli bir kısmının Türkçeye çevirisini yayımlayarak ilgili okuyucunun dikkatine sunmak istedik. Kitaptan bu sayfalara aktardığımız iki gravür de ilk kez bir Türkçe kaynakta yer almış oluyor.

La Terre illustrée, n° 19, 14 March 1891
La Terre illustrée, n° 19, 14 March 1891 tarihli kapağında Fransız kaşif Gabriel Bonvalot Orta Asya gezilerinden birinde tasvir ediliyor.
 


Dipnotlar
1. Ksenephon, Anabasis. (Çev. Hayrullah Örs), Milli Eğitim Bakanlığı Yayım, İstanbul, 1944, s. 194-212.
2. Veysel Usta ( ! Iazl. I, Anabasis \ten Atatürk 'e Seyahatnamelerde Trab
zon, Serander Yayınlan, Trabzon, Haziran 1999.
3. Bkz: Kudret Emiroğlu, “Trabzon Seyahatnâmeleri Bibliyografyası”,
Trabzon Kültür-Sanat Yıllığı 88-89, (Hazl. (İ. Gündağ Kayaoğlu- Dr. Mustafa Duman- M. Savaş Şatıroğlu), Trabzonlular Kültür ve Yardımlaşma Demeği Yayını, İstanbul, 1989, s. 189-223.
4. Gabriel Bonvalot, Eski Yurt, (Çev: M. Reşat Üzmen), Tercüman
1001 Temel Eser, İstanbul 283 s. Diğer baskı: Elips Kitabevi, Ankara, 2005, 231 s.
5. Gabriel Bonvalot, Du Caucase Aux Indes a Travers Le Pamir, Ouv
rage Orne de 250 Dessins et Croquis par Albert Pépin avec une Carte Itinéraire du Voyage. Librairie Pion, Paris, 1889, s. 13-15. (Seyahatnâmenin ilgili sayfalarını Fransızcadan Türkçeye çeviren Sayın Erol Üyepazarcı’ya teşekkür ediyorum.)
6. Dr. Mustafa Duman, Trabzon Halk Kültürü, Heyamola Yayınlan, İs
tanbul, Haziran 2011, s. 119.
7. Bu yerler konusunda daha fazla bilgi için bkz: Dr. Mustafa Duman,
“Seyahatnâmelerde Ganita”, Ganita Kitabı, (Hazl. Ali Mustafa), Kıyı Yayınlan, Trabzon, Ağustos 2011, s. 23-29.
8. Anthony Bryer, “Late Byzantine Rural Society in Matzouka”, Con
tinuity and Change in Late Byzantine and Early Otoman Society, Papers given at a Symposium at Dumbarton Oaks in May 1982, (Edited by Anthony Bryer and Heath Lowry), U.S.A, 1986, s. 60.
9. Mehmet Akif Bal, (Hazl.), Trabzon 'a Işık Tutan Anılar (1900-1950) Mustafa Kemal Sayıl 'ın Anılarında Trabzon, Trabzon Kitaplığı, İs-tanbul, 2011, s. 249.

Kaynak: Kıyı Dergisi, / Ocak-Şubat 2012


        

Karalahana.Com! Doğu Karadeniz Bölgesi gezi, kültür, tarih ve müzik rehberi © 2007 | Tüm hakları saklıdır