Karadeniz’in ‘Efes’i Çaycuma'da ki Antik Teion Kenti gün ışığına çıkacak

ZONGULDAK - Zonguldak'ın Çaycuma ilçesine bağlı Filyos beldesindeki Antik Teion Kenti'nde, Ağustos ayında kazılara ve arkeolojik su dalışlarına başlanacak. Kazılarda, MÖ 7. yüzyılda kurulan antik kentin mimari yapısının ortaya çıkarılması hedefleniyor

Trakya Üniversitesi Arkeoloji Bölüm Başkanı Prof. Dr. Sümer Atasoy, AA muhabirine yaptığı açıklamada, başkanlığındaki kazı ekibinin geçen yıl sondaj çalışması gerçekleştirdiğini, asıl kazının da 30 kişilik bilimsel ekip ve 20 işçiyle bu yılın ağustos ayında başlayacağını söyledi. Roma dönemine ait toprak üstü kalıntılardan, liman surları, su kemeri, tiyatro, savunma kulesi ile antik liman ve mendireğin planlarının çıkarıldığına dikkati çeken Atasoy, şöyle konuştu: ''Burayı, Ege Bölgesi'ndeki Miletos kentinden gelenler kurmuştur. Persler, Romalılar, Cenovalılar ve Osmanlılara kadar çok sayıda dönemde bölge yerleşim merkezi olmuş. Antik kentte orman ürünlerinin yanı sıra avlanan palamutlar satılarak ticaret gerçekleştirilmiş. Türkiye'de Karadeniz sahillerinde ilk defa yapılan kazılar, bölgenin önemli ticaret kenti olduğunu gösteriyor. Burada hiç bilmediğimiz sahil surlarını ortaya çıkardık. Ayrıca, 2 bin kişilik Roma tiyatrosunda heykellere ait mermer ve bronz parçalar bulduk. Karadeniz sahillerimizde ilk defa bir antik kent kazılarak, kalıntılar ortaya çıkarılacaktır. Ön hazırlık için 25 Temmuz'da ekip gelerek, kazı alanında temizlik gerçekleştirecek. 1 Ağustos'tan itibaren de Avustralya'dan ve ülkemizdeki değişik üniversitelerden uzmanların yanı sıra öğrencilerin oluşturduğu ekip çalışmalara başlayacak. Kentteki kale çevresinde kazı yaparak ilk yerleşimin izlerini arayacağız.''

Atasoy, beldedeki tuğla fabrikasının arazisi içinde 18 metre uzunluğunda halk arasında yer altı şehri diye adlandırılan altyapı olduğunu belirterek, ''Buranın büyük bir saraya ait olduğunu tahmin ediyoruz. Bölgede de kazı yapacağız. Ortaya çıkarılan yapıyı da restore ederek hemen turizme kazandıracağız'' dedi.

KARADENİZ'DE BENZERİ YOK
Karadeniz'de, Kastamonu, Sinop, Samsun, Ordu ve Trabzon'da da eski yerleşim alanlarının izlerinin kaybolduğuna işaret eden Atasoy, şunları kaydetti: ''Filyos'daki antik kent bu açıdan bozulmamış tek yer konumundadır. Bölgede kamulaştırma çalışmaları başladı. Ancak, arazilerin çoğu kişilerin mülkiyetinde. Bundan dolayı da vatandaşlar izin verdiği ölçüde kazıları yapabileceğiz. Kentteki antik tiyatroyu tamamen ortaya çıkarmayı amaçlıyoruz. 1887-1930'lu yıllarda bir Alman ve Fransız seyyah (gezgin) bölgeye gelmiş. Hazırladıkları kitapta buralardaki kalıntılardan bahsediyorlar. Fakat, söz konusu yapı kalıntıları şu an ortada yok. Onların izini de arayacağız. Ortadan kaybolmuş yazıtların da peşindeyiz. Çanak çömlek parçaları, dönem hakkında çok önemli bilgiler veriyor. Çok hassas şekilde kazıları gerçekleştireceğiz. Antik kentle ilgili MÖ 7. yüzyılla, eserlerin bulunduğu MÖ 4. yüzyıl arasındaki 300 yıllık süreç hakkında herhangi bulgumuz yok. Çıkacak eserlerle dönemi aydınlatmaya da çalışacağız.''


Atasoy, 2 su arkeoloğunun da dalışlarda bulunacağını belirterek, ''Ortaya çok hoş bir kent çıkacak. Eserleri anında turizme kazandıracağız. Hemen broşür çıkartmayı amaçlıyoruz. Bilgi panoları da yapıp, kentin haritalarını çizeceğiz. Turistler de burası hakkında fikir sahibi olacaklardır'' diye konuştu.

ÇAYCUMA VE TEİON TARİHİ HAKKINDA BİLGİ

Batı Karadeniz Bölgesi’nde, Zonguldak İline bağlı bir ilçe olan Çaycuma, batısında Zonguldak, doğusunda Bartın, kuzeyinde Karadeniz, güneyinde Devrek ile çevrilidir. İlçe toprakları Filyos Çayının oluşturduğu vadi üzerinde kurulmuş olup, ilçenin batısı Batı Karadeniz Dağlarının fazla yüksek olmayan tepeleri ile engebelenmiştir. Bunun dışında ilçedeki diğer önemli yükseltiler; Balat Dağı ve silsilesinde bulunan Göldağı (600 m.), Veli Baba Tepesi, Düz Dağ, Hasan Dağı, Yoncalı Dağ’dır.

İlçe topraklarını sulayan Filyos Çayı’nın çevresinde irili ufaklı düzlükler bulunmaktadır. Bunların en önemlileri Hisarönü-Gökçebey arasındaki Çaycuma düzlüğüdür. Bunun dışında derelerin yardığı alanlarda küçük vadiler bulunur. Çaycuma-Beycuma arasındaki Çaycuma Vadisi bunların başında gelmektedir.

İlçe topraklarını sulayan Filyos Çayı güneyden kuzeye doğru akarak Karadeniz’e dökülür. Filyos Çayı Çaycuma’nın içerisinde genişleyerek Karadeniz’e döküldüğü kesimde Filyos Düzünü oluşturur. Bu ovaların alüvyonlu toprakları aynı zamanda ilin verimli tarım alanlarıdır. Yüzölçümü 490 km2 olup, 2000 Yılı Genel sayım sonuçlarına göre; toplam nüfusu 100.685’tir.

İlçede Karadeniz iklimi hüküm sürmekte olup, yazları fazla sıcak değildir, kış ayları ise ılık ve yağışlıdır. Yıllık ortalama yağış miktarı 1250-1500 kg/m2’dir.Yağışlar genellikle ilkbahar ve sonbahar mevsimlerinde görülür.

İlçenin ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayalıdır. Yetiştirilen tarımsal ürünlerin başında; mısır, sebze ve meyvedir. Hayvancılıkta manda yetiştiriciliği önemli olup, buna bağlı olarak süt ve süt ürünleri üretilmektedir. Çaycuma’nın süt ve süt ürünleri kalitesi yüksek olup, her yıl Geleneksel Çaycuma Yoğurt festivali düzenlenmektedir.

İlçede sanayi kuruluşu olarak, Sümerbank Filyos Ateş Tuğlası Fabrikası yanı sıra Saltukova, Perşembe, Karapınar beldelerinde de önemli sanayi kuruluşları bulunmaktadır.

MÖVIII.yüzyılın ortalarında bugünkü Çaycuma’nın bulunduğu yerde, Teion ismi ile bir Miletos kolonisi kurulmuştur. Bu koloni Karadeniz’in kuzeyinden getirilen malların boşaltıldığı önemli bir liman kenti idi. Büyük İskender’in Anadolu seferinden sonra Prenses Amastris, Sesamos (Amasra) merkez olmak üzere çevredeki kentleri birleştirerek Amastris kentini kurmuştu. Roma ve Bizans döneminde Teion isimli bu yerleşim ticaret yollarını birleştiren önemli bir merkez olmuştur.

Malazgirt Savaşı’ndan (1071) sonra önemini yitirmiş ve küçük bir kale olarak kalmıştır. Bu kente ait mimari parçalar ve küçük buluntular günümüze gelmiştir. Yörede Anadolu Selçuklularının egemenliğinin yıkılmasından ve Timur’un egemenliğinden sonra Candaroğulları hakim olmuştur. Fatih Sultan Mehmet’in Candaroğullarını ortadan kaldırmasından sonra Zonguldak ve yöresi ile birlikte Çaycuma da Osmanlı topraklarına katılmıştır.

XIX.yüzyılda Kastamonu Vilayeti Çarşamba (Devrek) kazasına, 1873’te Bartın’a, 1902’de Çarşamba Nahiyesi olarak Zonguldak’a bağlandığı salnamelerden ve yazılı kaynaklardan anlaşılmaktadır. Osmanlı döneminde önemli bir yerleşim yeri olmayan Çaycuma Cumhuriyet döneminde de bu durumunu sürdürmüştür. Çay Cami ismi ile tanınan bu yerleşim Devrek’e bağlı bir bucak merkezi iken 1944 yılında ismi Çaycuma olarak değiştirilerek ilçe konumuna getirilmiştir.

İlçede günümüze gelebilen tarihi eserler arasında Teios (Filyos) Antik Kenti kalıntıları,Taş Köprü ve Filyos Kalesi bulunmaktadır.