 |
Göç, insanlık tarihinin en önemli
konularından biridir. Türk tarihinde
göçü iki grupta incelemek mümkündür.
Bunlardan ilki başlangıçtan XVII.
yüzyıla kadar yapılan göçlerdir ki,
bunlar Orta Asya’dan Avrupa’ya kadar
Batı’ya doğrudur. İkincisi ise, Sanayi
Devrimi ve Emperyalizm ile ortaya çıkan
ve Türklerle Müslümanların yaşadığı
bölgeleri hedef alan politikaların
sonucunda ortaya çıkmıştır. Bu süreç;
Türk askerinin çekilmesinin ardından
yaşam güvencesinin kaybedilmesiyle
başlayan ve XIX. ve XX. yüzyılda artarak
süren Osmanlı hâkimiyetindeki
topraklara, Anadolu’ya yönelik
milyonlarca insan akınını ifade
etmektedir.
Birey için; yurt edinilen
topraklardan koparılmak veya kendisine
ve geçmişine yabancılaştırılmak anlamına
gelen göç, tarihin en önemli
konularından birini oluşturmakla
birlikte sözlü ve yazılı edebiyatın da
ana damarlarından birini teşkil
etmektedir. Kendilerinin bilgisi ve
onayı olmaksızın egemen güçlerin
politikaları gereğince yaşamları
parçalanan insanların çektikleri acılar
tarihin her döneminde dramatik sahneler
ortaya çıkartmıştır.
Ülkemizde
yaşayan en önemli göç uzmanlarından biri
olan Prof. Dr. Nedim İpek, Osmanlı
Devleti”nin parçalanma sürecinde
Balkanlar”dan ve Kafkasya”dan Anadolu”ya
yapılan göçleri bilim adamı titizliği ve
duyarlılığıyla ele almış ve
değerlendirmiştir. Bu kitabın; Türk
tarihi açısından olduğu kadar göçlerin
yaşandığı ülkelerin tarihi açısından da
önemli bir eksikliği gidereceği
kuşkusuzdur.
Altı bölümden oluşan
kitabın birinci bölümü; 1864–1900
yılları arasında Kafkaslar ve Doğu
Anadolu’da yaşanan göçlerle Anadolu’dan
Kafkaslara yönelik Rum göçünü; ikinci
bölümde, Rum isyanından sonra kurulan
Yunanistan”da yaşananlarla, Doksanüç
Harbi”nden sonra Üsküp Sancağı’nda
gerçekleştirilen iskân faaliyetleri ve
Bosna Hersek’te yaşanan göçü; üçüncü
bölümde, Birinci Dünya Savaşı sırasında
Rus işgaline uğrayan Doğu ve Kuzey
Anadolu ile Millî Mücadele döneminde
Batı Anadolu’da gerçekleşen göçü;
dördüncü bölümde, Cezayir, Trablusgarp,
İran ve Rusya’dan göçü; beşinci bölümde,
Osmanlı topraklarından Rusya ve
Amerika’ya yönelik göçü; altıncı ve son
bölümde, Türkiye Cumhuriyeti’nin
oluşumuna etkisini ortaya koyacak
şekilde Türk göçü işlemiştir.