Karalahana.com! Laz uşaklarının gayrıresmi web sitesi

 

|  Mail gönder Sık kullanılanlara ekle  ENGLISH

 MAÇKA

Maçka, Matsouka

Maçḳa, Maçuka, Mazuka coğ. Trabzon iline bağlı, merkez ilçenin güney batısında Meryem ana ve Hamsiköy derelerinin birleştiği noktada kurulmuş ilçe merkezi adı (Lat (DMS) 40° 49' 7N Long (DMS) 39° 36' 49E Altitude (meters) 822  m)

Osmanlı döneminde ilçe merkezi Cevizlik olarak da anılmaktaydı.

Terminoloji: Maç΄ka BR 63/ 18; Maşka “da o uşaGlari Gitiler maşka de[r]ler oa Gitiler oreya” BR 35/ 8 (Sürmene Holomezire); maçkä BR 82/8 (Maçka Yazılıtaş)

Nüfus:

(2000) 42.557 (şehir 11.060, köyler 31.479)

(1997)  41.439

(1990)  42.324.

1871 Trabzon Sancağı’na bağlı Maçka Nahi-yesi’nin nüfusu 11. 613 (İslam 6.649, Rum 4.472, Ermeni 492)

Rum kaynaklarına göre 1912 yılında Maçuka kazasında yaşıyan 17.720 kişiden 13.437’si (%75,8) Rumdu.

Belediyeler

1. Esiroğlu

Mahalleleri: Bahçekaya, Duralı, Esiroğlu, Işıklar, Kırankaş, Kumrulu, Öğütlü,  Sakızlı

2000    10.373

1997     7.512

1990     7.319

2. Maçka

Mahalleleri: Güney mahallesi, Konak mahal-lesi,  Yeşilyurt mahallesi

2000    11.060

1997    13.875

1990     7.673

1985     4.614

1980     3.989

1975     3.076

1970     2.311

1965     1.874

1960     1.450

3. Şahinkaya  (kuruluş 1992)

Mahalleleri: Arıkaya mahallesi, Cinali mahal-lesi, Işıklar mahallesi, Konaklar mahallesi, Taşalan mahallesi, Yemişli mahallesi

2000    4.436

1997    2.710

1990    2.262

Maçka ilçesi Köyleri (57)

Köy adı

nüfus

İlçe

İl

Akmescit

204

 6

20

Akarsu

550

12

40

Alaçam

104

17

22

Alataş

205

30

35

Altındere

156

12

40

Anayurt

230

18

46

Ardıçlıyayla

156

 7

35

Armağan

474

14

16

Bağışlı

335

14

42

Bakımlı 

  15

13

40

Bakırcılar 

107 

 7

30

Barışlı

249

22

22

Başar 

741

 8

36

Coşandere

447

 5

33

Çamlıdüz 

109

24

52

Çatak 

375

 3

33

Çayırlar  

280

37

37

Çeşmeler 

190

 5

29

Çıralı 

159

24

54

Dikkaya

255

23

51

Erginköy

142

30

30

Gayretli

215

10

20

Günay  

345

13

17

Gürgenağaç

473

14

42

Güzelce

154

17

48

Güzelyayla

248

20

50

Hamsiköy

433

19

48

Hızarlı 

153

10

25

Kapuköy

271

 5

33

Kaynarca 

812

18

22

Kırantaş  

292

 9

36

Kiremitli 

175

10

38

Kozağaç  

146 

 5

32

Köprüyanı  

332

10

38

Kuşçu

137

37

37

Mataracı  

469 

 5

23

Ocaklı

679

 7

35

Oğulağaç

344

27

27

Ormaniçi 

126

36

36

Ormanüstü

286

10

38

Ortaköy

229

14

42

Örnekalan

234

 9

37

Sevinç 

369

 8

24

Sındıran 

280

11

39

Sukenarı 

302

36

34

Şimşirli 

398

32

33

Temelli  

463

25

25

Üçgedik

220

40

68

Yaylabaşı  

422

24

54

Yazılıtaş 

284

11

36

Yazlık

716

 5

33

Yeniköy

  15

19

19

Yerlice 

108

26

51

Yeşilyurt 

133   

 5

33

Yukarıköy 

362

 9

37

Yüzüncüyıl  

222

46

47

Zaferli 

106

 6

34

Tarihçe: Antik çağda Maçka civarında, Drill adı verilen bir halkın varlığını, Ksenophon (MÖ 400) Anabasis adlı eserinde bildirmek-te, Arrianos ise  Drillerin, Sannilerin atası ol-duğunu iddia etmektedir. 

     Tarihi metinlerde sıkça geçen Sanni ise Çani, Lazi, Çen, Tzan olarak bahsi geçen Kolh kabilelerinden birisidir.

     Prokopius, Maçka bölgesinin MS 6. yüz-yılda putperest olduğunu ve ancak İmpara-tor Justinianus’un Tçaniler üzerine askeri harekat düzenlemesinden sonra, Roma ege-menliğini kabul ettiğini yazmaktadır.

     Şakir Şevket, Trabzon tarihi adlı ese-rinde Trabzon-Erzurum yolu üzerinde bul-unan bir kasaba olan Maçka’nın halkının rençberlik, Trabzon ve Rusya’da taşçılık, İs-tanbul’da kazancılık ve yorgancılık yaptığını kaydetmiştir MG 138.

     1486 tarihli Osmanlı Tahrir Defteri’nde 49 köy ve 4 mezradan oluştuğu kayıtlıdır HB 184.

     Maçka, antik çağdan itibaren Tahran – Tebriz - Erzurum - Trabzon ticaret yolunun üzerinde konumlanmış adeta Trabzon’un güney kapısı vazifesi gören önemli ve stra-tejik bir mevki olmuştur.

     Trabzon’un diğer ilçelerinden farklı ola-rak Hristiyan oranının dikkat çekici fazlalığı-nın bir kaç nedeni vardır:

     1. Bölgede bulunan manastırların sayıca fazlalığı (Sümela Meryem Ana, Vazelon Ayos İoannes, Peristera [Kuştul] Ayos Georgios)

     2.  Manastırların etrafında yaşıyan köy-lülerin, Bizans ve Trabzon İmparatorluğu döneminde, kiliseye bağımlı Toprak köleleri olmaları dolayısıyla manastıra ait toprakları işleyerek geçimlerini sağlaması dahası bu ilişkinin Osmanlı döneminde de değişmeme-si. Tanzimat fermanından sonra bile  köylü-ler yarıcılıkla geçimlerini sağlamaktaydı. Yani elde ettiği ürünün yarısını manastıra vermek zorundaydı. Bu konumda birisinin, yani işvereni kilise olan köylülerin din değiş-tirmesi kolay değildi. Gizli Hristiyanlık (Bk) hadisesinin etkenlerinden birisi de bu ilişki olup, köylülerin görünüşte Müslümanken, Hristiyan öğretisinden sapmamalarını bu manastırlar sağlamış olmalıdır.

     Etimolojisi net olmayan kelimenin, yerli Tzan veya Yunan orijinli olup olmadığı konusunda fikir birliği olmadığı gibi bugüne değin ciddi bir teori de ileri sürülmemiştir.

     İ. Z. Eyüboğlu, kaynak vermeden keli-menin Kafkas orijinli olduğunu, yerli Hris-tiyanların ağzında değiştirildiğini iddia etmiştir. Sözcüğün anlamını “iki dağ arasın-da düz yer, oylum, bir dağın yamacında ya da üstündeki düzlük olarak açıklamıştır” M 17.

     İstanbul’da rastlanılan Maçka toponimi ise, Trabzon’un fethi sonrasında Konstan-tinapol’de bulunan Rum nüfusu arttırmak a-macıyla, Trabzon şehir merkezinde yaşayan halkın üçte birinin İstanbul’a gönderilmesi ile açıklanabilir.

     Kelimenin kaynağını bölgenin en eski yerli halkı Tzan’ların akrabaları olan Laz’ların dilinde aranacak olursa, Lazca maçḫa “su kaynağındaki suyu bir yere taşımak için yapılan ahşap oluk; su yolu” (Fındıklı Çati, Hopa Peroniti), “şelale, suyu belli bir yere akıtmak için yapılan ahşap oluk” İA 237, maçxa “şelalenin bulunduğu yer” (Sarı, 2000a: 69)

     Maçka ilçe merkezinin konumu göz önüne alındığında mantıklı bir önerme ola-rak ele alınabilir.

Laz’ların MS 6. yüzyıl’dan itibaren Abhazya civarından güneye inmelerine dek yaşadık-ları anavatanlarında bir toponim olarak dik-kate alınabilir.

·       Gürcistan’da Macharukha, Macha-rula (Lat (DMS) 42° 7' 40N Long (DMS) 43° 11' 18E Altitude (meters) 332 m)

     Toponimi ise daha çok Macera ile ilişkili olupoluğ tıpkı Maçaheli (<? Maçha + hevi) gibi “şarap” kelimesinin deforme hali olabilir

·       Mazikhua, Mazikhva (Lat (DMS) 43° 13' 53N Long (DMS) 40° 28' 41E Altitude (meters) 83 m)

<? mazi “dingil” ME 199 + Lazca kva “taş”

     Megrelce mačuk-i (maWuki) “destek; koltuk değneği” (MNG 195) kelimesi ise Eyüboğlunun, Maçka Rumcasında “değnek, herhangi bir aracın sapı” olarak tanımladığı Maçuka, Maçoka kelimeleri ile uyuşmakta olup dikkate alınabilir M 17.

    Göz ardı edilmemesi gereken ve bugüne değin ele alınmamış bir ihtimal ise Trab-zon’da pek çok toponimin bire bire eşleştiği Mora yarımadasının kuzeyinde bulunan Ma-zika köy adıdır. 

·       Mazika, Mazaíika, Mazeika (Lat (DMS) 38° 2' 60N Long (DMS) 21° 26' 60E Altitude (meters) 106 m)

     Mazika kelimesinin Trabzon ağzında do-ğal telaffuz formlarından biri Mazuka olma-sına rağmen Yunan kolonistlerin bu derece iç bölgelere inme ihtimali sorgulanabilir.

 

Kaynak:  Özhan Öztürk. Karadeniz Ansiklopedik Sözlük.İstanbul. 2005. ISBN: 975-6121-00-9.

 

META TAG: Karadeniz, Karadeniz bölgesi, Karadeniz müzikleri, Maçka, Trabzon maçka, trabzon macka, macka, maçka ilçesi, maçka fotoğrafları, maçka köyleri, maçka resimleri, maçka haberleri, maçka linkleri, matsouka, maçuka    
     
   

Karalahana.Com! Doğu Karadeniz Bölgesi gezi, kültür, tarih ve müzik rehberi © 2007 | Tüm hakları saklıdır