Samsun ili

Samsun Genel bilgiler

SAMSUN ili, ülkemizin kuzeyinde, Karadeniz Bölgesi’nin Orta Karadeniz Bölümü’nde yer alır. Kuzeyde Karadeniz tarafından kuşatılır; doğuda Ordu, güneyde Tokat ve Amasya, güneybatıda Çorum, batıda Sinop illerine komşudur. Yüzölçümü 9.579 km2 olan Samsun ili, illerimiz arasında büyüklük bakımından 32. sırayı alır.

Samsun	tarih	Samsun yaylaları	Bafra, terme pidesi	festivaller
	Bandırma Vapuru	gezi	Samsun müzeleri	Samsun tarihi

YÜZEY ŞEKİLLERİ Kuzey Anadolu kıyı dağlarının or-ta kesimleri Samsun ili sınırları içinde kalır. Doğu ve Batı Karadeniz bö-lümlerindeki dağlara oranla çok daha alçak olan ve “Canik Dağları” diye ad-landırılan bu dağlar, yükseklikleri genel olarak 1.000-1.500 m’yi geçmeyen basık, yuvarlak, dar sırtlar biçimindedir, bu özellikleriyle Karadeniz kıyılarının iç kesimlere bağlanmasında güçlük çıkarmazlar. Samsun ilinde, yüzey şekilleri bakımından en dikkat çekici oluşumlar, Karadeniz’e doğru üçgen biçiminde uzanan Kızılırmak ve Yeşi- lırmak deltalarıdır.
İKLİM İlin kıyı kesimlerinde nemli ye kış-ları ılık geçen bir iklim görülür, il mer-kezindeki meteoroloji istasyonunun ölçümlerine göre, en soğuk ay ortala-ması 6,9°C, en sıcak ay ortalaması 23,2°C’dir. Bugüne değin ölçülen en düşük sıcaklık — 9,8°C (9 Şubat 1929), en yüksek sıcaklık 39°C’dir(15 Ağustos 1938). İlin kıyı kesiminde, yıllık ortalama yağış tutarı batıdan doğuya doğru artar: Alaçam’da 653 mm, Bafra’da 726 mm, Samsun’da 735 mm, Çarşamba’da 937 mm, Terme’de 975 mm.
BİTKİ ÖRTÜSÜ Samsun ili, orman örtüsü bakımın-dan zengin sayılabilecek illerimizden- dir. İlin iç kesimlerinde ve ovalık yer-lerde orman örtüsü nerdeyse tümüyle ortadan kalkmış olmakla birlikte, eğimli yerlerde 1.200 m yüksekliklere değin meşe, gürgen, kayın, kestane, dişbudak gibi yayvan yapraklı ağaçlar, 1. 200 m’den yukarılardaysa iğne yapraklı ormanlar bulunur
AKARSULAR Samsun ilinin suları sık bir akarsu ağı tarafından Karadeniz’e boşaltılır. İlin suları ya doğrudan doğruya Kara-deniz’e inerler, ya da ilin iki büyük ır-mağı olan Kızılırmak ve Yeşilırmak’a kavuşarak onların aracılığıyla Karade-niz’e ulaşırlar. Başlıca akarsular doğu-dan batıya doğru şöyle sıralanır. Ter-me Suyu, Yeşilırmak, Aptal Suyu, Mert Irmağı, Kürtün Suyu, Kızılırmak.

GÖLLER Başlıca göller, ilin iç kesimlerinde Tersakan Çayı’nın çıktığı Lâdik Gölü ile Yeşilırmak ve Kızılırmak deltalarında yer alan delta gölleridir. Yeşilırmak deltasındaki başlıca göller, Akgöl, Du-manii Göl ve Semenlik Gölü’dür. Kızılırmak deltasındaki başlıca göller Ka raboğaz Gölü, Liman Gölü, Balık Gölü ve Uzungöl’dür.
NÜFUS VE KENTLER 1990 nüfus sayımında Samsun ilinin nüfusu 1.158.400 olarak saptanmıştır. Buna göre km2’ye 121 kişi düşer. 2007 yılı ADNKS (Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi)'ye göre ise725.111’i şehirde 503.848'i ilçelerde olmak üzere 1.228.959 kişilik toplam nüfusa sahiptir .Nüfus yoğunluğu, merkez ilçede, 350'yi Çarşamba ve Terme ilçelerinde 100’ü geçer. Yoğunluğun en az olduğu ilçelerde bile, bu sayı 50’ye yakındır (Lâdik ilçesinde 48). İl nüfusunun yüzde 42’si nüfusu 10.000’i aşan sekiz kentte yaşar. Bu kentlerden birinin (Samsun) nü-fusu 300.000’i, birininki (Bafra) 50.000’i aşar, birininki (Çarşamba) 40.000’e yaklaşır. Öteki kentlerin (Vezirköprü, Terme, Havza, Alaçam, Tekkeköy) nüfusları 25.000’in altındadır.

Daha çok bilgi: Samsun hakkında,  Samsun ili

SAMSUN KENTİ ilin merkezi olan Samsun kenti, Karadeniz kıyılarının orta kesiminde, batıda Kalyon Burnu (ya da Fener Burnu) ile doğudan Mert Irmağı adı verilen küçük akarsuyun arasında uzanır. Kent bulunduğu yerin topografya koşullarına çok iyi uymuştur. En önemli kesimleri kıyı düzlüğü üstünde yer alır. Bu kıyı düzlüğünün gerisinde kent, güneye doğru yavaş yavaş yükselir, en güneydeki mahallelerde yükselti 100 m’yi aşar. Samsun, bugünkü yerinde yeni bir kenttir. Şimdiki kentin yaklaşık 2 km kuzeybatısında, günümüzde “Kara Samsun” adı verilen yerde bulunan eski Samsun ( o zamanki adıyla “Ami- sos”) ortadan kalkmıştır. Amisos’un biraz doğusunda Selçuklular tarafın-dan kurulan Samsun’da 1869’da çıkan büyük yangında tümüyle yanınca, Samsun bugünkü yerinde modern bir kent olarak yeniden kurulmuştur. 1927’de nüfusu 30.300 dolayındaydı. Bu sayı 1965’te 100.000’i aşmış, 1980’de 200.000’e yaklaşmış, 1990’da da 300.000'i geçmiştir (303.979).

ILIN ADI NEREDEN GELİYOR? M.Ö.VII. yüzyılda, Miletoslular, bugünkü Samsun kentinin bulunduğu yerde “Amisos” adlı koloniyi kurdular. XI. yüzyılda yöreye gelen Danişmendliler, Amisos’u almaya çalıştılarsa da başaramadılar. Bunun üzerine koloniden 3 km uzakta “Yeni Amisos” adlı yeni bir kent kurdular. Kentin adı zamanla “Simisso”, “Samison” gibi biçimler aldı. Osmanlı döneminde Arapça kaynaklardaki “Samsun” imlâsı benimsenmiştir

Samsun tarihi makalesi için: Samsun tarihi, Bafra'da Pontusçuluk faaliyetleri, Samsun tarihi yerler, Antik Amisos, 

Samsun ilinin merkez dahil 18 ilçesi vardır. Bunlar;

Alaçam, Asarcık, Ayvacık, Bafra, Çarşamba, Havza, Kavak, Ladik, Ondokuzmayıs, Salıpazarı, Tekkeköy, Terme, Vezirköprü, Yakakent

• Bafra kenti ilin ikinci büyük kenti olan Bafra, Kızılırmak’ın sağ kıyısında, bu ırmağın üstündeki Çetinkaya Köprüsü’nün yaklaşık 3 km doğusunda kurulmuş-tur. Samsun • Sinop karayolunun geç-tiği Bafra, önemli bir tütün alım-satım merkezidir. Nüfusu 1927’de 8.200’ken 1975’te 30.000’i (34.288), 1980’de 50.000’i (50.213), 1990’da da 60.000’i aşmıştır (65.600).
* Çarşamba kenti Samsun’un doğusunda Yeşilır- mak'ın her iki yakasında kurulmuştur. Tarımsal bir ticaret merkezi olan Çar-şamba’nın, 1927’de 6.200 olan nüfusu 1955’te 10.000’i aşmış (10.398), 1965’te 20.000’e (18.003), 1980’de de 30.000’e (28.422), 1990’da da 40.000’e yaklaşmıştır (38.863).
• Vezirköprü kenti Samsun’un güneybatısında, bir te-pede kurulmuştur. Osmanlı dönemin-den kalan önemli mimari eserlerin bu-lunduğu kentin, 1935'te 5.624 olan nü-fusu, 1970’te 10.000’i (10.132), 1990’da 20.000’i geçmiştir (20.633). Eskiden yalnızca “Köprü” diye adlandırılan kente, ünlü vezir Köprülü Mehmed Paşa buraya yerleştiği için “Vezirköprü" denmiştir.
• Terme kenti Samsun - Trabzon karayolu üstün-de, bütünüyle düz bir alanda ve kıyı
• Alaçam kenti Karadeniz kıyısına 2 km uzaklıkta, Alaçam Suyu’nun tepeler arasından ovaya açıldığı yerde kurulmuştur. Si-nop - Samsun karayolu, Alaçam’ın önünden geçer. Nüfusu 1945’te 4.617’yken, 1975’te 10.000’i aşmış dan 4 km içerde kurulmuştur. 1927’de 2.100 olan nüfusu, 1970’te 10.000’i (10.846), 1990’da 20.000'i aşmıştır (20.381).
• Havza kenti Yakınındaki kaplıcalarla tanınan Havza kenti, Samsun’un güneyinde, eğimli bir yüzeyde kurulmuştur. Sivas - Samsun demiryolu üzerinde istasyonu vardır. Ayrıca nitelikli karayollarıyla da çevresine bağlanır. 1935’te 3.400 olan nüfusu 1965’te 10.000’i aşmış (10.338), 1990’da 17.962’ye ulaşmıştır.
(10.013), 1990’da 12.097’yi bulmuştur.
• Tekkeköy kenti Samsun kentinin doğusunda, düz bir alanda kurulmuştur. Samsun’u Çarşamba’ya bağlayan kara ve deniz yolları buradan geçer. 10 Haziran 1987’de kabul edilip 4 Temmuz 1987 tarihli Resmi Gazete'de yayınlanan 3.392 sa-yılı yasayla ilçe merkezi oldu. 1955’te 3.100 olan nüfusu, 1985’te 10.000’i aş-mış (10.028), 1990’da 11.351’i bulmuştur.
EKONOMİK YAPI

Samsun ilinde ekonomi, büyük ölçüde tarıma dayanır. Tahıl türlerinden en çok mısır ekilir (1988’de 235.000 ton ürün). En çok mısır eken ilçeler Çarşamba ve Terme’dir. Buğday ekimi mısırdan sonra ikinci sırayı alır (1988’de 232.000 ton ürün). Baklagillerden fasulye önemlidir. Sanayi bitkilerinden tütün (1988’de 19.000 ton) ve şekerpancarı (1988’de 295.000 ton) önemlidir. Tütün en çok Bafra'da, şe-kerpancarı en çok Havza ve Vezirköprü ilçelerinde üretilir. İl sınırları içinde üretilen şekerpancarının yaklaşık yarısı, Havza ilçesine aittir. Ayçiçeği üretimi gelişmektedir. Vezirköprü ilçesinde az miktarda ke-nevir ekilir (1988'de 448 ton ürün). Mey-veler arasında ağaç sayısı bakımından fındık başta gelir (1988’de 15 milyonu aşkın ağaçtan 41.000 ton fındık). Sam-sun ilindeki fındık ağaçlarının yarıdan çoğu Terme ilçesindedir. Öteki mey-velerden elma (16.000 ton) ve şeftali (10.000 ton) önemlidir. Samsun ilinde hayvancılık da gelişmiştir. Gelemen Tarım işletmesi’nde, hayvan soyunun geliştirilmesi için çalışmalar yapılmaktadır, ilin kıyı ke-simlerinde balıkçılık yapılır. Kızılırmak ve Yeşilırmak’ın ağızlarında avlanan balıklardan havyar elde edilir. Samsun ilinin yeraltı kaynakları arasında, ilin Amasya il sınırına yakın kesimindeki linyit yataklarıyla Havza ve Lâdik ilçesindeki sıcak su kaynak-ları sayılabilir.
Başlıca sanayi kuruluşları il merkezindeki azot sülfürik asit fabrikala-rıyla Murgul ve Küre’den getirilen bakır ve pirit filizlerini işleyen Karadeniz Bakır İşletmeleri'dir. Samsun’da ayrıca Tekel'e ait sigara fabrikaları, yem fabrikası gibi kuruluşlar, Bafra ve Ve-zirköprü’de de kereste fabrikaları vardır.

ULAŞIM Samsun ilinde ulaşım kara, hava, deniz ve demiryollarıyla sağlanır, il merkezi batıda Sinop’a, doğudan Or-du’ya, güneyde Çorum ve Amasya’ya nitelikli karayollarıyla bağlanır. Sam-sun’u yurdun iç kesimlerine bağlayan Samsun - Sivas demiryolu, Cumhuriyet döneminde yapılmıştır. Samsun Limanı da 1962’de modernize edilmiştir, ilin merkezi, uçak seferleriyle de Ankara ve İstanbul'a bağlanır.

SAĞLIK Samsun ilinde tam teşekküllü 17 hastane vardır. Bunların toplam yatak kapasitesi 2.463’tür. ilde ayrıca 81 sağ-lık ocağı, 276 sağlık evi hizmet vermek-tedir. Samsun ilinde sağlık hizmetleri, 457’si pratisyen, 406’sı uzman toplam 863 hekim, 1.003 hemşire, 654 ebe, 441 sağlık memuru, 112 diş hekimi ve 254 eczacı tarafından yerine getirilmektedir.
EĞİTİM Samsun ilindeki 1.478 ilkokulda 153.945, 119 ortaokulda 46,875, 60 li-sede 30.374 öğrenci vardır, ilkokullarda İl merkezindeki Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Tıp, Fen-Edebiyat ve Eği-tim, Ziraat ve İlahiyat fakültelerini, Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu’nu ve Samsun Eğitim Yüksekokulu’nu kapsar. Samsun il sınırları dışındaki, Sinop Su Ürünleri Yüksekokulu, Amasya Eği-tim Yüksekokulu, Merzifon, Çorum, Amasya Meslek yüksekokulları da On-dokuz Mayıs Üniversitesi’ne bağlıdır.
TURİZM Türk ulusunun kurtuluş meşalesinin yakıldığı Samsun, her mevsimde yeşilliklerle örtülü kıyı şeridi ve denizi, denizle kucaklaşan ormanları, dupduru koyları ve yemyeşil vadileriyle cennetten bir köşe gibidir. Üç bin yıllık bir geçmişe sahip olan kentte, çeşitli dönemlerinden kalan sayısız tarihi eser vardır.
TARİHİ VE TURİSTİK YERLER

Daha çok bilgi: Samsun gezilecek yerler, Bandırma Vapuru, Samsun yaylaları, Samsun müzeleri

Atatürk Anıtı: Hükümet Konağı’nın bitişiğinde şehir parkındadır. 19 Mayıs 1919’un anısını ölümsüzleştirmek için 1931’de Samsun Belediyesi tarafından yaptırılmıştır. AvusturyalI heykeltıraş Krippel’in eseri olan anıt, 19 Ocak 1932’de törenle açılmıştır. Her yüzü kabartmalı taban üzerine yükselen heykelde Atatürk, üniformalı olarak ve arka ayaklarıyla kuyruğuna dayanıp şaha kalkan atının üzerinde betimlen- miştir.
Büyük Cami ya da Valide Camii: Fuarın karşısındadır. Batumlu Hacı Ali Efendi tarafından 1884’te yaptırılmıştır. Sultan Abdülaziz’in annesi Pertev- niyal Sultan tarafından onartıldığı için Valide Camii adıyla da tanınır. Duvarları, sarımsı kesme taştan örülen camiin sağ ve solda birer şerefeli iki minaresi yükselir. Son cemaat yeri altı sütun üzerine basan beşik tonozlarla örtülüdür. Basık kubbesinin dört köşe-sinde kuleler yer alır. Kubbenin içi renkli bitkisel ve geometrik motiflerle süslenmiştir. Mihrabı mermerden, minberi ağaçtandır. Minber, yıldız ve madalyon motifli kabartmalarla süslü-dür.
Hacı Hatun Camii: Saathane Mey-danı yakınındadır. 1694’de Hatice Ha- tun’un oğlu İbrahim tarafından yaptı-rılmıştır. Kare planlı camiin taş ve tuğla karışık duvarları bir sıvayla kaplıdır. Tek şerefeli minaresi kare kesitli bir taban üzerinde yükselir. Sekizgen bir kasnağa oturan tuğladan yapılmış ba-sık bir kubbeyle örtülü olan camiin minberi ağaçtan, mihrabı kireç taşın- dandır.
Yalı Camii: 1312’de Sadık bin Ab-dullah tarafından Saathane Meydanı’n- da yaptırılmıştır. “Hoca Hayreddin Camii” adıyla da tanınır. Kare planlı camiin duvarları taş ve tuğla karışımı-dır. Tek şerefeli minaresi dikdörtgen kesitli bir taban üzerinde yükselir. Se-kizgen bir kasnak üzerine oturan, ki-remitle örtülü büyük bir kubbesi olan camiin kireç taşından mihrabı ve ahşap minberi sade yapıdadır.
İsa Baba Türbesi: Anadolu’nun fethi sırasında şehit olan Isa Baba ve öteki Türk savaşçılarının mezarlarının bu-lunduğu kare şeklinde bir türbedir. 1895’te Haznedarzade Süleyman Pa- şa’nın torunu Memduh Bey tarafından onartılmıştır.
Şeyh Seyyid Kudbeddin Türbesi: Ünlü mutasavvıf Abdülkadir Geylani’- nin torunu Şeyh Seyyid Kudbeddin’in mezarının bulunduğu türbe Kütahya çinileriyle süslüdür. Önemli birziyaret- gâh olan türbe kare planlı ve beşik to-nozludur. Bitişiğindeki mescidin geçmişi 700 yıl önceye uzanır. Mescidin biçimli bir son cemaat yeri vardır.
ilk Adım Anıtı: 1981-82 arasında heykeltıraş Hakkı Atamulu tarafından yapılmıştır. Atatürk’ün Samsun’da ilk ayak bastığı yere yaptırılan anıtta, Ata-türk'ün yanında gençliği simgeleyen kız ve erkek figürleri yer alır.
Taşhan: Sivil Osmanlı mimarisinin güzel bir örneği olan eser XVII. yüzyıi sonlarına doğru yapılmıştır, iki katlı olan handa mağaza girişleri ve han girişi yuvarlak kemerlidir.
Eski Belediye Binası: Samsun’un eski belediye başkanlarından Gabili- zade Necib Bey tarafından 1913-14 arasında yaptırılmıştır. Dış yüzü Ünye taşıyla kaplı olan bina, taş işlemeciliğinin en güzel örneklerinden sayılır. Birinci katında Samsun Şehir Müzesi açılmıştır.

Atatürk Müzesi: Bina cephesindeki kabartmalar, Atatürk’ün Samsun’a çı-kışını ve Kurtuluş Savaşı’nın aşama-larını gösterir. Müzede Atatürk’ün giy-sileri, silah ve fotoğrafları sergilen-mektedir.
Gazi Müzesi: Atatürk’ün 19 Mayıs 1919’da Samsun’a geldiğinde misafir edildiği Palas Oteli, belediye tarafından Atatürk’e hediye edilerek müze haline getirilmiştir. Otelin zemin katı Gazi Kütüphanesi olarak hizmete konulurken, üst kattaki çalışma odası, yatak odası, toplantı salonu, derlenen diğer tarihi eşyalarla birlikte Gazi Müzesi olarak düzenlenmiştir.
Arkeoloji ve Etnografya Müzesi: Samsun ili ve çevresinde, Tekkeköy’- de Öksürük Tepe’de, Toraman Tepe’- de, Cedit sırtlarında ve Bafra ikiztepe'- de yapılan kazılarda çıkarılan tarihi eserlerin sergilendiği müze, 1969’da açılmıştır. Müzede ayrıca Tunç Çağı, Hitit, Yunan, Roma ve Bizans dönem-lerinden kalma çeşitli seramik, maden, cam ve mozaik eserlerle ziynet eşya-ları, el yazması kitaplar, işleme ve ki-limler sergilenir.
Samsun Fuarı: Ulusal ve yöresel kültürel ve toplumsal değerlerin ser-gilendiği Samsun 19 Mayıs Fuan, din-lenme ve eğlence tesisleriyle yöre hal-kının ilgi duyduğu bir iç turizm merke-zidir. Fuar ilk kez 1963’te açılmıştır.
Matasyon (Atakum): Kıyıda, Öğret-men Okulu’ndan itibaren 20 km boyunca sayfiye evleri ve kampingler sıralanır. Kumsaldaki tesislerde lokanta, gazino, eğlence yerleri, soyunma kabinleri vb. bulunur.
Kurupelit-incesu: Sinop yolu üze-rindeki mesirede denize girilip piknik
yapma olanağı vardır.
ikiztepe: Bafra’nın 7 km kuzeyba-tısındaki yörede yapılan araştırmalar-da İlk Tunç Çağı ve Erken Hitit döne-minden kalma pek çok buluntu ele geçmiştir. Ikiztepe’yi oluşturan doğal yükseltilerin ilkinde, İlk Tunç Çağı ve Erken Hitit Dönemi denen geçiş çağı yerleşmeleri bulunur. Yapı kalıntıları (kiztepe’de ahşap mimarinin varlığını ortaya koymuştur. İkinci yükseltide mimari kalıntı azdır. Deniz kabuğu ve bitki katkılı kaplar iki renklidir. Üstü yumrulu yada hayvan biçimli kulplar yaygındır.
Tekkeköy Mağaraları: Samsun'un 14 km doğusundaki Tekkeköy yakının-dadır. Burada yapılan arkeolojik kazı-larda Erken Hitit ve İlk Tunç Çağı kül-tür katları ortaya çıkarılmıştır. Bulunan eserler arasında seramikler çoğunluk-tadır. Yöredeki mezarlarda ölülerin ya-nına seramik, bıçak, kama gibi çeşitli gereçler bırakılmıştır.
Dündartepe: il merkezinin 3 km gü-neydoğusundaki höyük, Sivas- Samsun demiryoluyla ikiye bölünmüş, büyük bir parçası yok olmuştur. Hö-yükte, BakırTaş, ilk Tunç çağlarına ve Hitit dönemine ilişkin üç kültür katı vardır.
İÇMELER, KAPLICALAR
Şifalı su kaynakları açısından zen-gin bir il olan Samsun’daki Havza ve Lâdik kaplıcalarıyla Bafra ve Çarşam-ba’daki içmeler oldukça ünlüdür.
Havza Kaplıcası: Amasya - Samsun yoluna 1 km uzaklıktadır. Zayıf mine- ralizasyonlu, sodyum bikarbonatiı ve sıcak olan sular, romatizmaya, kadın hastalıklarına ve deri rahatsızlıklarına iyi gelir.
Lâdik (Hamamyağı) Kaplıcası: Havza’ya 13 km, Samsun - Amasya yoluna 3 km uzaklıktadır. Toprak alkalin, bi- karbonatlı, oligometalik olan sular, romatizmaya, siyatiğe, egzamaya ve böbrek hastalıklarına iyi gelir.
Yılancık ve Ilıcaklar Suları: Kavak ilçesinin Kaya Kövü’ndeki sulardan Yı-lancık Suyu, bikarbonatiı ve kalsiyum-ludur; yılancık ve deri hastalıklarına iyi gelir. Ilıcaklar Suyu’ysa sofra suyu ola-rak değerlendirilir.
KÜLTÜREL YAŞAM

Samsun’da sahne sanatları (tiyatro, opera, bale vb.) alanında yerleşik profesyonel topluluklar yoktur. Tiyatro çalışmaları okullarda ve Gençlik Ti- yatrosu’nda amatörce sürdürülür, ilde müzik alanında Kültür Bakanlığı’na bağlı Devlet Klasik Türk Müziği Korosu, Beiediye Konservatuvarı ve Sam-sun Musiki Cemiyeti etkinlik göstermektedir. ilde plastik sanatlarla (resim, heykel, seramik vb.) uğraşanların eserleri Güzel Sanatlar Galerisi ve Arkeoloji Müzesi'nde sergilenir. Samsun’daki sinema salonların-daysa sanat filmlerinden çok serüven ya da aşk filmleri gösterilir. Edebiyatla uğraşanlarda ürünlerini yerel gazete ve dergilerin yanı sıra Ankara, İstanbul gibi kültür merkez-lerinde yayımlanan gazete ve dergilere gönderirler.
GELENEKLER VE TÖRELER

Halkı oldukça dindar olan Sam-sun’da, çeşitli batıl inançlara da rast-lanır. Din ulularının türbeleri ve mezar-ları, halk için adak yeri, ziyaretgâh du-rumundadır. Seyyid Kudbeddin, İsa Baba, Kılıç Dede, Şeyh Cüneyd Türbesi bunların başlıcalarıdır. Yörede yağmur duasına çıkmadan önce Şeyh Cüneyd Türbesi’nde kurban kesilir, dua edilir.
DÜĞÜN, DOĞUM VE ÖLÜM GELENEKLERİ
Günümüzde yörede kız ve erkekler, eşlerini kendileri seçer. Ama “kız bakma” ve “kız isteme” gelenekleri de yaşatılmaktadır. Kız istemeye gidildiğinde babaların yerine vekiller konuşur, daha sonra söz ve nişan tarihleri, başlık, çeyiz, takı ve armağanlar kararlaştırılır. Kına gecesinden önce erkek tarafı komşularını bir kalıp sabun, yakınlarını da baklavayla kınaya çağırır. Düğün, damadın arkadaşlarının “soku dövme”siyle başlar. Bu arada çeşitli eğlenceler düzenlenir. Daha sonra kız evinin gönderdiği giyecekler törenle damada giydirilir. Gelini ise “kızbaşı” denen kadın, ”yunak”ta yıkayıp giydi-rir. Kına gecesinin sabahı düğün alayı yola çıkar. Kız evinin önüne bir sırık dikilir, tepesine de yumurta bağlanır. Konuklar yumurtayı silah atışıyla kırıncaya değin eğlenceler sürer. Gelin alayından bahşiş alınmadıkça, kız evinin kapısı açılmaz. Gelin alındıktan sonra üç kez mezarlığın çevresinde dolandırılır. Düğün evindeki çeşitli eğ-lencelerden sonra da dini nikâh kıyılır ve gelinle damat aynı kaşıktan “düğün yemeği” yer. Gerdekten sonra, yenge gelini yıkar, kaynanasının ve ka- yınbabasının elini öptürür ve “duvak günü” adı verilen kadınlararası eğlen-celer düzenlenir.
Kısırlık hemen her zaman kadına bağlandığından, birkaç yıl çocuk do-ğurmayan ya da sürekli kız doğuran kadınların erkekleri yeniden evlenebilir. Kadınlar, çocuk sahibi olabilmek için hocalara gider, muska yazdırır, tekkelere adak adar, kocakarı ilaçları kullanılır. Yörenin bazı kesimlerinde doğumun kolay olması için, sancı çe-ken gebenin sırta alınıp hızla yere bastırılması ya da kaldırılıp yere vurulması gibi uygulamalar vardır. Beşik töreni, “yaşıt” denen ağaç dikme, çocuk satma, “ayak kösteği kestirme” ve sünnet gelenekleri de sürdürülmektedir.
FOLKLOR

Samsun’a çeşitli yörelerden gelip yerleşenler folklorunu zenginleştir- mişlerdir. Halk müziğinde hem Kara-deniz hem de Orta Anadolu etkisi gö-rülür. Bağlama ve kemençe bir arada kullanılır. Bir yanda horonlar ve kol ha-vaları, öbür yanda “zahma” türü ezgi-ler çalınır, oynanır.
Bağlama, tambura, cura, çöğür, kemençe, kabak kemane, zurna, kaval, davul, tef, zil gibi müzik aletleri eşliğinde söylenen yöre türkülerinin bazıları şunlardır: “Gel Gönül Sabreyle”, “Bir Mektup Yazayım”, “Hop Nanay”, “Bağdadın Hamamları”, “Dolama Giyer Dolama Hanım”, “Çarşamba Dedikleri”, “Çarşamba’yı Sel Aldı.”
Seyirlik oyunlar, ev ve çocuk oyunları, maniler, ağıtlar, atasözleri, deyimler, tekerlemeler, bilmeceler, dualar ve beddualar bakımından da zengin olan yörede, tarihi yerlerle ilgili birçok efsane anlatılır. Bunlardan biri olan Eğri Kale Efesanesi’ne göre, bu kale Nuh Peygamber zamanında, gemilerin bağlanması için Tanrı tarafından yapılmıştır. Yine bu efsaneye göre bir zamanlar Çarşamba ve Terme ovaları denizle kaplıymış. Kale o zamanlar çok yüksek olduğu için gemilerin iskelesi durumundaymış. Halk su ihtiyacını buradaki yağmur sularının toplandığı sarnıçlardan sağlarmış. Çok uzun bir zaman sonra toprak yarılmış ve İstanbul Boğazı oluşmuş, kalenin bulunduğu yerdeki sular da çekilince de Samsun Ovası meydana gelmiş.
Samsun’da geleneksel kadın giyimi peştamal, kefiye, çatma, içlik, entari gibi giysilerden oluşur.
Erkekler ise içlik, avcı yeleği, min-tan, İngiliz külodu denen pantolon, zıp-ka, gocuk ve sako giyerlerdi.
Galoş, kundura, çarık, mes-lastik, “çapula” ve yemeni ise yörede giyilen ayakkabı türleridir.

İlgili makaleler: Samsun halk oyunları, Samsun kültür ve sanat festivalleri, yayla şenlikleri

YÖRESEL YEMEKLER,  Samsun  Mutfağı

Samsun ve çevresinde çeşitli deniz ve tatlı su balığı avcılığı yapılabilmekltedir. Mevsimine göre hamsi, barbunya, istavrit, kefal, mezgit, çinekop, palamut ve kalkan yeme imkanı bulunan Samsun’da ayrıca sazan, yayın, levrek, alabalık ve turna gibi tatlı su balıkları da her dönemde restoranlarda servis edilebilmektedir. Yer pancarı, mısır, kara lahana ve hamsi katkılı çeşitli çorba ve yemekler de Samsun yöresinin özgün yemekleri olarak bilinmektedir. Bununla birlikte “Karadeniz” adıyla bilinen Samsun pidesi özellikle Bafra ve Termeli girişimcilerin İstanbul başta olmak üzere büyük kentlerde açtığı fırınlarda Türk halkının beğenisini kazanmıştır.  

İlgili makaleler: Samsun, Bafta, terme pidesi, Karadeniz mutfağı

Samsun mutfağında mısır, karala- hana, fasulye, et, pirinç ve hamurlu yi-yecekler ağırlık taşır. Yörenin geleneksel beslenmesinde önemli yer tutan kaz, tavuk, ördek gibi kümes hayvanlarından, tirit, “lepsi”, “herse”, kaz çevirmesi gibi yöresel yemekler yapılır. Yabani bitkilerden birçok yemeğin yapıldığı yörede, ısırgan, kırçın, kaydıra- yak gibi bitkilerden çeşitli çorbalar ve kavurmalar pişirilir. Mısır ekmeğinin çok tüketildiği Samsun ilinde, buğday unundan yapı-lan “Çarşamba pidesi” oldukça ünlü-dür.
Lepsi: Pişirilen tavuk parçalanır, tencerede kaynayan suya atılır ve üzerine mısır unu eklenip muhallebi kıvamına gelinceye değin ocakta tutulur. Ateşten indirildikten sonra sarımsak, biber, “kinzi” gibi baharatlardan hazırlanan sos, yemeğin üstüne dökülür.
Tirit: Haşlanmış kazın suyundan yapılan pilav bir tepsiye alınır ve kaz eti parçalar halinde pilavın üstüne ya-yılır. Bu arada sacda pişirilen yufkalar, kaz suyuna banılarak ıslatılır ve etli pi-lavın üzerine konur. Yemek elle yenir ve yanında ayran ya da yoğurt bulun-durulur.

SPOR Samsun’un uzun ve parlak başarı-larla dolu bir spor geçmişi vardır. Ünlü güreşçilerin çıktığı il, birçok atlet, okçu, boksör ve futbolcunun da yetiştiği ocaktır. 1919’da kurulan Samsun İdman-yurdu ilin ilk kulübüdür. Bunu Cumhu- riyet’in ilk yıllarında Zafer-i Milli İd-manyurdu, Ayyıldız Idmanocağı, Kızılırmakspor, Yeşilırmakspor, Cumhuri- yetspor ve Çarşambaspor kulüpleri iz-ledi. 1944-1982 arasında Demirspor, Vezirköprüspor, Lâdikspor, Termespor, Bafra Gençlikspor, Yelkin ihtisas, Tekkeköy Gençlik, Alaçamspor, Samsunspor, Avcılık Atıcılık, Fener- gençlik, DSİ Ihtisasspor, Yolspor, Havzaspor, Emniyet Gençlik, Karadeniz Bakırspor, Samsun Beldespor, Tekkeköy Beldespor, YSE Gençlik, Irmak Sa- nayispor, Bafra Tekel Gençlik, Kara ve Deniz Avcılık - Atıcılık, PTT, Samsun- gücü, 19 Mayıs Sağır-Dilsizler, 19 Mayısspor, Samsun Tekelspor, Sanayi Boks İhtisas ve Yat İhtisas kulüpleri kuruldu.
İlde 1950’de altı, 1960’ta 14, 1982'de 32 olan kulüp sayısı, 1991'de 89’a ulaştı. Bunların tümü futbolda, 24'ü voleybolda, 22’si hentbolda, 17’si basketbolda, 16’sı atletizmde, yedisi atıcılıkta, sekizi masatenisi ve güreşte, ikisi boksta, üçü judo, okçuluk, tek-vando ve yelkende, dördü yüzmede et-kinlik göstermektedir.
ilin adını taşıyan Samsunspor ku-lübü 19 Mayıs, Samsungücü ve Akın- spor’un birleşmesiyle 1965’te kuruldu. 1965’te 2. Lig’e giren ekip, 1968/69 se-zonunda 1. Lig’e çıktı. Aynı yıl Toto Ku- pası’nı kazanan ve Fenerbahçe'yi Türkiye Kupası’ndan eleyen kırmızı - beyazlı takım, 1974/75 sezonunda 2. Lig’e düştü. 1975/76 sezonunda ikinci kez 1. Lig’e yükseldi. 1978/79 sezo-nunda yeniden 2. Lig’e düşen Sam-sunspor, 1981/82 sezonunda bir kez daha 1. Lig’e döndü. 1982/83 sezonun-da yeniden düşen Samsunspor, 1984/ 85 sezonunda üçüncü kez 1. Lig'e yük-seldi. 1989/90 sezonunda dördüncü kez düşeh kırmızı-beyazlıiar 1990/91 sezonunda yine 1. Lig’e çıktı.
Bafraspor ise 1990/91 sezonunda 3. Lig’de şampiyon olarak 2. Lig’e yükseldi. 1985/86 sezonunda 2. Lig’e çıkan Çarşambaspor, daha sonra 3. Lig’e düştü. Vezirköprü ve Kadıköy- spor ise 1991/92 sezonunda, 3. Lig’e alındılar. İlde en yaygın spor futboldur. Lisanslı 3.680 kişi futbol oynamaktadır. Samsun Lâdikspor’da futbola başlayan, Beşiktaş’ın “Şifo” lakaplı milli futbolcusu Mehmet Özdiiek, Avrupa gol kralı Tanju Çolak, Göztepe ve Ko- caelispor'da oynayan milli futbolcu Erhan Altın, Eskişehirspor’da adını duyuran, genç yaşta ölen milli futbolcu Necdet Yıldırım, ününün doruğunday- ken beyin sarsıntısı geçirip futbolu bırakan Abidin Akmanol, genç milli Cevdet Yıldırım, Fenerbahçe’nin eski gözde defans elemanı Numan Okumuş, amatör ve ordu milli takımında oynayan Hamdi Tezol, Sabahattin Durmu- şoğlu, Kemal Dikmen, Ömer Kuranel, Naim Anuştekin, Murat Şimşek, Ahmet Usta, Şerif Çakar, Osman Nuri, Kemal Ülgen, Haşan Deveci, Sıtkı Karayın, Muhterem Özyurt, Hamza Kopuz; Fenerbahçeli Canan Açıkgöz, Can Açıkgöz, eski bakanlardan Hüseyin Özalp, Rifat Usta, Yücel Acun, Tekin Üstündağ ve Yücel Çolak Samsun’da yetişen futbolculardandır.
Uniü güreşçiler de yetiştiren ilde bugün lisanslı 219 güreşçi vardır. Dün-ya ve olimpiyat şampiyonu, efsanevi Yaşar Doğu, dünya ve olimpiyat şam-piyonu Mustafa Dağıstanlı, ordulara- rası dünya şampiyonu Mustafa Civelek, ordulararası dünya şampiyonu, Balkan birincisi Aslan Aslan, 1982 Avrupa ve Balkan şampiyonu Cevdet Kazan, dünya İkincisi İsmail Temiz, Balkan üçüncüsü Sait Şen, Naim Uzunay, Hamit Yıldız, İsmail Temiz, İbrahim Ka-rabacak, Nurettin Kurt, Galip Kır, Aziz Güven ve Kadir Ongür Samsun’lü ünlü güreşçilerdir.
Boks da oldukça yaygındır. Lisanslı 69 boksörün bulunduğu ilden Sinan Teker, Fikret Gül, Bekir Kantarcı, Mus-tafa Çift gibi milli boksörler ve üç kez gençler Türkiye şampiyonu olan Orhan Balçık, Türkiye şampiyonu Mustafa Bilir, Türkiye şampiyonu Fikret Öngel, gençler Türkiye İkincisi Musa Muratoğlu gibi boksörler yetişti.
Voleybol ve basketbol da sevilen dallardandır. 168’i bayan 642’si erkek 810 basketbolcunun, 836 voleybolcunun etkinlik gösterdiği ilde Samsun DSİ erkek voleybol takımı Türkiye 1. Lig’inde oynamaktadır.
İlden 25 kez milli olan ve m i I {i ta-kım kaptanlığı da yapan Nasuhi Ünlü ve Abdullah Paşaoğlu gibi milli voleybolcular da yetişti. DSİ Spor, voleybol ve basketbolda 12 yıl “namağlup” il şampiyonu olma başarısını gösteren bir ekiptir.
Judoda Deş yıldır Türkiye şampi-yonluğunu elinde tutan Samsun’da DSİ Spor, Türkiye’yi Avrupa Şampiyon Kulüpler Kupası'nda temsil etmeye hak kazandı. Judo milli takımının çekirdeğini oluşturan Samsun’dan Salim Bak, Yılmaz Meriç ve Alpaslan Ayan, Metin Altınzincir gibi judocular da yetişti.
Okçuluk da sevilen spor dalların- dandır. Gençlerde Türkiye şampiyonu olan milli okçu Haşan Ayar ve ünleri ülke dışına taşan rekortmen okçular Elif ve Huriye Ekşi kardeşler yalnız Samsun’un değil, Türkiye’nin de gurur kaynağıdır.
SPOR TESİSLERİ
İlde merkezde biri 20.000 kişilik, öbürü 11.000 kişilik iki stadyum, 2.000 kişilik spor salonu, 250 kişilik 25 metrelik kapalı yüzme havuzu, 200’er kişilik iki futbol sahası, güreş antrenman salonu, güreş eğitim merkezi ve sporcu kamp tesisi, futbol sahası, hizmet binası ve lojman, Alaçam’da 1.000 kişilik stadyum, Bafra’da 1.500 kişilik stadyum, 1.500 kişilik spor salonu ve futbol sahası, Çarşamba'da 2.000 ki- şilik stadyum, 1.500 kişilik spor salonu, Havza’da futbol sahası ve 250 kişilik spor salonu, Kavak’ta 300 kişilik futbol sahası ve yapımı süren 500 kişilik antrenman salonu, Terme’de futbol sahası, Vezirköprü’de yapımı süren 500 kişilik antrenman salonu vardır

SAMSUN 5 Günlük Hava Tahmini, Samsun Hava Durumunu Öğren

Samsun siteleri, Samsun linkleri

Samsun web siteleri

Samsun ulaşım bilgileri ve haritaları

Samsun, Ankara istikametinden, Çorum'dan sonra yolun deniz ile buluştuğu Karadeniz otoyolu üzerinde bulunmakta. Samsun'da feribot seferleri Haziran-Ağustos ayları içerisinde yapılmaktadır. Liman kent merkezindedir.Samsun Havaalanı kent merkezine 19 km mesafede yer almaktadır. Havalimanına kent merkezinde bulunan THY bürosu önünden kalkan servis araçları ile ulaşmak mümkündür.

 Samsun haberleri, gazeteleri için Bakın: KARADENİZ GAZETELERİ