Gümüşhane

 KARADENİZ Bölgesi’nin Doğu Karadeniz Bölümü’nün iç kesimlerinde yer alan bir ili- kmizdir. yüzölçümü yakın zamana kadar 10.000 km2’nin üzerindeydi. Ama 1989 yılında Bayburt’un, bu ilden ayrılarak ayrı bir il olması üzerine 6.575 km2’lik küçük bir il durumuna gelmiştir. Gümüşhane, bu yüzölçümüyle illerimiz arasında 52. sırayı alır.

İlgili Makaleler: Gümüşhane ili hakkında, Gümüşhane genel bilgiler
YÜZEY ŞEKİLLERİ Gümüşhane ilinin başlıca engebe-lerini, Karadeniz kıyı dağlarını ve bun-lardan Çoruh-Kelkit çukuruyla ayrılan iç sıralar oluşturur. Karadeniz kıyı dağ-larının, ilin sınırları içinde kalan kesi-mine, Gümüşhane Dağları adı verilir. Doğudaki Trabzon Dağları’ndan Harşit Vadisi’yle ayrılan bu dağlar, batıda Gi-resun Dağları’na bağlanır. İlde önemli ovalar yoktur. Yalnız Kelkit Vadisi’nin biraz genişlediği ke-simdeki Kelkit Ovası’ndan söz edi-lebilir.
İKLİM iklim, birbirinden çok uzak olmayan kesimlerde bile oldukça önemli farklılıklar gösterir. Sözgelimi, Harşit Vadisi’nin aşağı kesiminde, yani ilin kuzeybatı kesimlerinde, kışlar ılık geç-mekle birlikte, öteki kesimlerde oldukça sert ve karlı, yazlar ise serin geçer. fiin güneyindeki Kelkit Vadisi’nde yaz mevsimi, Harşit Vadisi’ndekinden daha sıcaktır. İlin merkezindeki meteoroloji istasyonunun gözlemlerine göre, en soğuk ay ortalaması — 0,7°C, en sıcak ay ortalaması 18,9°C’dir. Bugü-ne değin ölçülen en düşük sıcakhk —19°C’de (5 Şubat 1967), en yüksek sıcaklık 39,5°C’dir (19 Temmuz 1968). Yıllık yağış tutarı, ildeki bütün meteoroloji istasyonlarında 500 mm’nin al- tındadır(Gümüşhane: 434 mm; Kelkit: 367 mm).
BİTKİ ÖRTÜSÜ Yüzyıllarca çeşitli biçimlerde yok edildiğinden, ilin orman örtüsü büyük ölçüde azalmıştır. En önemli orman örtüsüne Torul ilçesinin Zigana Dağları kesiminde rastlanır. Bu kesimde sarı-çam ormanları vardır.
AKARSULAR Gümüşhane ilinin suları iki önemli akarsuda toplanır: Kelkit ve Harşit. Bu iki akarsuyun kaynağı da Gümüş-hane ilinin sınırları içindedir.
NUFUS VE KENTLER 1990 sayımının sonuçlarına göre Gümüşhane ilinin nüfusu 169.375’tir. Nüfus büyüklüğü bakımından Gümüş-hane, illerimiz arasında Bayburt (107.330) ve Tunceli (133.143) illerin-den sonra en az nüfusla üçüncü ildir. Nüfus yoğunluğu (km2 başına 26 kişi) ile de Gümüşhane, Türkiye’nin en az nüfus yoğunluğuna sahip beş ilinden biridir (Erzincan, Hakkari, Karaman, Tunceli illerinin nüfus yoğunluğu Gü- müşhane’ninkinden daha azdır). İlin büfûnö için 26 olan nüfus yoğunluğu, ilçeden ilçeye pek değişiklik göstermez.
il nüfusunun yüzde 22’si nüfusları 10.000’i aşan iki kentte yaşar. Gü-müşhane ve Kelkit.

GÜMÜŞHANE KENTİ ilin merkezi olan Gümüşhane ken-tinin kuruluşu, adından da anlaşılacağı üzere çevresindeki gümüş yataklarının letiliyordu. Antik çağda Yunanlılar buraya “Argyropolis” (Gümüş- kent) adını verdiler. Başlangıçta bu kente “Canca” adını veren OsmanlIlar, sonradan “Gümüşha-ne” adını benimsediler.  varlığına dayanır. Kent, günümüzde Eski Gümüşhane ve Yeni Gümüşhane adiı iki kesimden oluşur. Eski Gümüşhane, Harşit Irmağı’na sol taraftan karışan Musalla Deresi’nin yamaçlarında ve bugünkü Gümüşha-ne’nin 4 km uzağında kurulmuştu. Bu kentin mahalleleri eğimli bir yüzeyde 1. 400-1500 m yükseltiler arasında yayılıyordu. Burada bir kentin bulunmasının nedeni, çevresindeki “simli kurşun” yataklarıdır. Kentin adı geçen yerde eskiçağlardan beri bilinen maden yataklarının işletilmesine Osmanlı döneminde de devam edilmiştir. Hatta burada gümüş sikkeler basıldığı da bilinmektedir. Fatih Sultan Mehmed, madenle uğraşan halkı vergiden muaf tutarak onları gümüş madenlerini iş-letmeye teşvik etmişti. Vergi muafiyeti ve çocukların askere alınmayışı, hal-kın madenciliğe yönelmesinin ne-denleridir. Kanuni Sultan Süleyman burada bir cami ve 50 ev yaptırarak buranın daha gelişmesini sağlamış ve yerleşmeye de Gümüşhane adını ver-miştir. Kâtip Çelebi, Cihannümâ’sında, Gümüşhane’nin, maden ocakları yakı-nında bulunduğunu ve “azim ve mâmûr” bir “kasaba” olduğunu söyler. Kent gümüş ocaklarının işletilmesine bağlı olarak gelişmeye ve kalaba-lıklaşmaya gfeçen yüzyıla kadar devam etti. Yalnız 19. yüzyılın başlarında, maden yatakları tükenmeye yüz tutmuştu. Buna 19. yüzyılın ortalarında, ormanların tahrip edilmesinin sonucu olarak yakıt sıkıntısı da eklenince işletme durduruldu. Sonradan 1883’te son bir denemeye girişildi ve işletme bir yabancı şirkete verildi. Burada narında önce ticaret, sonra da bir yönetim merkezi doğdu. 19 Temmuz 1916 ile 28 Şubat 1918 arasındaki Rus ' işgalinden sonra, eski Gümüşhane’nin çöküşü iyice hızlandı. Günümüzde tüm ticaret ve yönetim etkinliği yeni kentte toplanmıştır. Yeni Gümüşhane, Harşit Çayı’nın dağlar arasına gömülmüş vadisi bo-yunca deniz düzeyinden 1.150 m yük-sektedir. Kent resmi binaların bulun-duğu Hasanbey Mahallesi’nde toplu bir görünüşe sahip olmakla birlikte,
öteki mahallelerden çoğu adı geçen vadi boyunca kilometrelerce devam eden bahçeler arasında dağınık olarak yayılır. Bağlarbaşı Mahallesi’nden Mesçitli köyü yakınına kadar devam eden kentin uzunluğu 12 km’yi bulur). Eski kent ise bugün, Eski Gümüşhane ya da Süleymaniye Mahallesi adıyla kentin bir mahallesi durumundadır. Gümüşhane’nin 1927’de 3.000'i bulmayan (2.540) nüfusu, 1970’e değin 10.000'in altındaydı (1970’te 12.400). 1985’te 20.000’i geçen (22.067) nüfus, 1990’da 26.014’e ulaştı. Bu nüfusuyla Gümüşhane, nüfusu 30.000’i bulmayan altı il merkezinden biridir (Ötekiler: Sinop, Şırnak, Tunceli, Bilecik, Artvin).

Ulu önder Atatürk’ü Trabzon’a gelişinde Gümüşhane heyeti karşılıyor. Soldan sağa doğru: Kâmi Alp (önde elini uzatan kişi), Irtani Doğan (Atatürk’ün elini öpüyor. Milliyet gazetesinin sahibi Aydın Doğan’ın babası), Şahin Bey (solda arkada), Sami Zarbun (Şahin Bey’ln yanında), Hüseyin Hikmet Özdenoğiu (Irfanl Doğan’ın solunda), Fazlı Yüce (Hüseyin Hikmet Bey’ln yanında), Vehbi Okay (Atatürk’ün başının üzerinde yarım yüzü görünüyor), Tahsin Üzer (Atatürk’ün ardında), Yahya Sezai Uzay (Sağda en arkada).

• Kelkit kenti: Gümüşhane kentinden sonra ilin ikinci büyük kenti Kelkit’tir. Bu kent aynı adı taşıyan akarsuya sol taraftan karışan Balahor Deresi’nin vadisinde kurulmuştur. Gümüşhane’yi Erzincan’a bağlayan yol üzerinde yer alan Kelkit’in eski adı Çiftlik’tir. 1927’de nüfusu yalnızca 1.310 iken, 1990’da
11. 541'e ulaşmıştır.
EKONOMİK YAPI Gümüşhane'nin ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayanır. Tahıl tarlalarının büyük bölümü buğdaya ayrılmıştır (1988’de 70.000 hektarlık alandan
93.0 ton ürün alınmıştır). Buğday üretiminin büyük bölümü Kelkit ilçesinde gerçekleşir. Zaten ilçedeki tarım alanlarının yüzde 36’sı Kelkit ilçesin- dedir. Sanayi bitkilerinden yalnızca şe-kerpancarı ekilir (1988’de 1970 hektar-dan 72.000 ton). Şekerpancarı tarımı, komşu iki ildeki (Erzurum ve Erzincan) şeker fabrikaları açıldıktan sonra ge-lişmiştir. Meyvecilik önemlidir. Özellikle Harşit Vadisi'nin tabanında çeşitli meyve bahçeleri vardır. Bu meyvelerin en ünlüsü elmadır (1988’de 300.000’i aşkın elma ağacından 8.000 ton elma alınmıştır). Elma ağaçlarının çoğu mer-kez ilçenin sınırları içindedir. 1989 yılına ait verilere göre ilde
199.0 baş koyun, 118.000 baş sığır, 35.0 kılkeçisi beslenmektedir. Ayrıca arıcılık gelişmiştir. Gümüşhane ilinde ilkçağ’dan beri işletilen ve ile adını veren gümüş yatakları, 19. yüzyılın başlarında tüken-meye yüz tutmuş ve önemini yitirmişti. Günümüzdeyse hiç işletilmemektedir. İlin bir başka yeraltı zenginliği de Kelkit ilçesinde işletilen linyit yataklarıdır. Ayrıca merkez ilçede demir, bakır, manganez; Torul’da bakır, çinko, demir; Kelkit'te çinko, bakır, kurşun yatakları vardır.
Gümüşhane ilinde sanayi gelişme-miştir. Yörede doğal olarak yetişen kuşburnu = gülburnu bitkisinden meyve suyu ve marmelat üretmek üzere 1982’de bir fabrika kurulmuştur. Bunun dışında un fabrikaları, toz-kireç Şlran Çayı Vadlsl’nde kurulan Şiran kenti, Gümüşhane’ye bağlı İlçe merkezlerinin en küçüğüdür.
Şiran’ın bir başka adı da Karaca'dır. Hem ovalık hem de dağlık bir arazi üzerinde yer alan Şiran, 1870’te Şebinkarahisar’dan alınarak Gümüşhane’ye bağlandı.
fabrikası, hazır giyim fabrikası gibi te-sisler de vardır.
ULAŞIM ilin en önemli ulaşım ekseni, Trabzon-iran yolunun, il sınırları için-de kalan kesimidir. Bu yol, Torul ve Gümüşhane'den geçer. Ayrıca, ili Kel-kit üstünden Erzincan’a, Harşit Vadi- si’ni izleyerek de Tirebolu üstünden Giresun’a bağlayan yollar vardır.
SAĞLIK Gümüşhane ilinde tam teşekküllü dört hastane vardır. Bunların toplam yatak kapasitesi 200'dür. Ayrıca 17 sağlık ocağı,, 82 sağlık evi de hizmet vermektedir, ilde sağlık hizmetleri, 55’i pratisyen, 16’sı uzman olmak üzere 71 hekim, 5 diş hekimi, 20 eczacı, 131 ebe, 75 hemşire, 55 sağlık memuru tarafından yerine getirilmektedir.
EĞİTİM Gümüşhane ilindeki 381 ilkokulda 20.535, 29 ortaokulda 5.139,15 lisede 2.839 öğrenci vardır.
ilkokullarda 986, ortaokullarda 122, liselerde ise 222 öğretmen görevlidir.
ilde ayrıca Trabzon'daki Karadeniz Teknik Üniversitesi’ne bağlı Gümüşi hane Meslek Yüksekokulu vardır. Bu\ okulda inşaat, elektrik, işletmecilik, muhasebe branşlarında iki yıllık eğitim verilmektedir.
TURİZM Gümüşhane ve çevresinde ilk Tunç Çağı’ndan kalma çanak çömlekler bulunmuş, çeşitli höyükler ortaya çıkarılmıştır. Ayrıca birçok tarihi yapı vardır.

Gümüşhane Tarihi veTuristik Yerler

Kodil Kalesi: Dibekli Köyü’nün ku-zeyinde, dağlar arasındadır. Yapının çevresinde taş basamaklar, yuvarlak bir yapı ve su deposu kalıntısı vardır. Burada değişik dönemlere ait çanak çömlekler, çini parçaları, ikonalar, sikkeler ve takılar bulunmuştur.

Kov Kalesi: Dağteke Köyü’ne giden yol üstündedir. Kalenin sur duvarları köşeli, yuvarlak ve üçgen burçlarla desteklenmiştir. Duvarları büyük ve kesme taşlardan örülmüş olan kalenin kapısı kuzeydoğudadır. Yüksek, engebeli bir tepeye yapılmış kalenin silueti ilginçtir. Canca Kalesi: Kaleye Vank Kö- yü’nden ya da Kale Deresi denilen vadiden girilir. Dağın yükseltisine uygun olarak yapılan kale, volkanik kayalar üzerinde yükselen dev bir şatoya benzer. Dışa taşan yarım daire biçimindeki apsisinde ve duvarların iç yüzlerinde Hristiyan azizlerinin freksleri vardır.
Keçi Kalesi: Kale kasabasına giden yolun üstündedir. Çok dik bir kayalık üzerinde yer alan kalenin planı düzgün değildir. Surlarda burç işlevi gören yuvarlak çıkıntılar vardır. Doğu ve batı yönünde büyük ve güçlü kuleler yükselir. Kalenin içinde beşik tonozla örtülü, penceresiz iki yapı vardır. Bunların kışla ya da zindan olduğu sanılıyor.
Pavrezi Şapeli: Mescitli Köyü'nün yakınındaki Pavrezi’dedir. Küçük boyutlarda, dikdörtgen planlı, tek nefli bir yapıdır, içten beşik tonoz, dıştan çift eğimli çatıyla örtülüdür. Yapı iç duvarlarını süsleyen fresklerle ünlüdür. Gümüşhane ve çevresinde bu tür fresklerle süslü, pek çok küçük kilise vardır.
Süleymaniye Camii: Eski Gümüş-hane'de Süleymaniye Mahallesi’nde- dir. Kanuni Sultan Süleyman tarafından yaptırılan cami dikdörtgen planlıdır ve mihrabın önüne dikey olarak uzanan üç neften oluşur. Kalın silin- dirik minaresi ayaktadır.
Zigana Kervansarayı: Gümüşhane - Trabzon arasındaki Zigana Dağları üzerindedir. Dikdörtgen planlı yapı, sekiz kalın payeyle üç nefe ayrılmıştır. Payelerden ikisi ve onların desteklediği sivri tonozlar ve yan duvarlar yer yer yıkılmıştır. Duvarlar sarı taştan, tonoz örtüsü yassı tuğladandır.
Tohumoğlu Köprüsü: Gümüşhane - Erzurum yolunda Tohumoğlu kesi- mindedir. iki gözlü sivri kemerli köprü, küçük taşlardan yapılmıştır. Yıkık durumdadır.
Tomara Şelalesi: Seydibaba Köyü’nün yakınlarında 40 kadar kaynaktan çıkar. Kelkit Vadisi’ne 60 m yükseklikten dökülür. Şiran kasabasının yakınlarındaki şelalenin çevresinde fundaIıklar ve değirmenler vardır.
Torul Şelalesi: Gümüşhane’ye 26 km uzaklıkta, Harşit Çayı üzerindedir. Çevresi ormanlarla kaplıdır.
Kelkit Vadisi: Ortasından Kelkit Çayı’nın aktığı vadi, doğal güzellikleriyle ünlüdür.
Hutura Hagios Georgios Manastır Kilisesi: Hatura Köyü’ne giden yolun sağında bir tepe üstünde yer alan manastır ve kilise kalıntısını 14. yüzyılın ilk yarısında Aleksios Komnenos yaptırmıştır. Yunan haçı planında kubbeyle örtülü bir yapıdır. Yapı bitki, halat ve ejder motifleriyle süslüdür.
Küçük Cami: Ulu Cami'in arkasındaki bahçede bulunan camiin 12. yüzyılın başlarında Danişmendliler yöreye geldikten sonra yapıldığı sanılmaktadır. Yıkıktır. Kare planlı ve tek kubbelidir. Kapı ve pencereler yuvarlak kemerlidir. Sivri kemerli mihrap gri taştan yapılmıştır.
Zarbunoğlu Camii: Emirler Mahal- lesi’ndedir. Zarbunoğlu Emir Mehmet Bey tarafından yaptırılmıştır. Halen ibadete açıktır.
Pir Ahmed Türbesi: Gümüşhane - Erzurum yolu üstünde Pir Ahmed Kö- yü’ndeki türbe, kare planlı, iki katlı ve taştan bir yapıdır. Alt katı mezar odası, üstü namazgah olan yapı, dıştan piramit biçiminde taştan bir çatıyla ör- tülüdnr
Baba Çağırgan Türbesi: Tekke Köyü’ndeki türbenin Murad lll’ün İran seferi sırasında yapıldığı söylenir. Taştan, kare planlı bir yapıdır ve içten kubbeyle örtülüdür. Batıda sonradan eklenen dikdörtgen bir bölüm vardır.
Paşa Hamamı: Yapım tarihi bilinmeyen küçük boyutlarda bir yapıdır. Kubbeyle örtülü olan yapıda kubbeye geçiş, tromplarla sağlanmıştır. Kapı ve trompların ikisi yıkıktır.
Tohumoğlu Köprüsü: Gümüşhane Erzurum yolunda Tohumoğlu kesi- mindedir. İki gözlü, sivri kemerli köprü küçük taşlardan yapılmıştır. Oldukça yıkıktır.
Satala: Kelkit’in 17 km güneydoğusunda Sadak Köyü’nde kalıntıları bulunan Satala kenti, Roma lejyon kampı çevresinde kurulmuş, önemli bir kültür merkezi olmuştur. Buradaki başlıca kalıntılar şunlardır:
Satala Su Kalesi: Dış ve iç kaleden oluşan yapı, çevreye hakim bir tepeye yapılmıştır. Duvarlar dikdörtgen taşlarla örülmüş, aralarında tuğla kullanılmıştır.
Satala Kemeri: Sadak Köyü’nün güneyindedir. 47 gözlü olarak yapılan su kemeri bugün çok yıkıktır. Günümüze üç gözü ulaşmıştır. Tepe üstünde, düzgün kesme taştan su deposu ve havuz vardır.
Mezar Stelleri: Cirit Tepesi’ndeki 32 stel üzerindeki yazıların çoğu Latince’dir. Roma döneminden kalan mezar taşlarından birinde, Büyük Covitia- nus’un karısı Julia Maxia için yaptırıldığı yazılıdır.
Nike Kabartması: Sadak - Mantara yolu üstündedir. Sarımtrak bir taşa işlenmiştir. Kabartmadaki yanlara açılmış kollar, saçlar ve giysi bozulmamıştır. Zafer Tanrıçası Nike, savaş alanında gezinir biçimde tasvir edilmiştir.
Sadak Hamamı: Bir Osmanlı eseridir. Sıcaklığı kare biçimindedirve iki halvet hücresi vardır.
Çakırkaya (Kalur) Kaya Kilisesi: Ça- kırkaya Köyü’ndeki kilise, kaya kütlesi özenli bir işçilikle oyularak oluşturulmuştur. Doğu -batı doğrultulu üç
nefli bir bazilika planındadır. Kilisenin önünde odalara bitişik bir kaya şapeli vardır.
Firdevs Hanım Türbesi: Çilhoroz Dağı üstündeki türbe, Toruliu Firdevs için yaptırılmıştır. Sekiz köşeli, piramit külahlı türbeler planındadır.
Torul Avliyana (Gümiiştuğ) Kalesi: Torul’a 30 km uzaklıktaki Gümüştuğ Köyü’ndedir. Kalıntılar arasında Bizans döneminden kalma silahlar, “Konstantinata” basımlı sikkeler bu-lunmuştur.
Panaghia (Meryem Ana) Manastır Kilisesi: Büyük Çit Vadisi’ndeki kiliseyi 890’da üç keşiş kurmuştur. 19. yüzyılda onarım gören kilise, ortada merkezi kubbe ve köşelerdeki birer küçük kubbeli tonozla örtülü, Yunan haçı pla- nındadır. Duvarlar yalancı kemerlerle üç bölüme ayrılmış, kemerlerin ortalarına büyük birer pencere açılmıştır. Kilisenin kuzeydoğu köşesindeki şapel dikdörtgen planlıdır ve üst örtüsü yıkılmıştır.
Torul Ardasa Kalesi: ilçe merkezin deki yapının Trabzon Komnenosları zamanında “Kavasite Beyleri”nce kul-lanıldığı sanılmaktadır. Surlardan bir bölümü ayaktadır.
İÇMELER VE KAPLICALAR Gümüşhane madensuyu kaynakları bakımından oldukça zengindir. En çok Kelkit ve Şiran ilçelerinde kaynak vardır. Merkez ilçedeki Gümüşhane; Kelkit’teki Pöküt, Yeniköy, Yeşilova; Şiran’daki Kokmuşdere, Kaynarca, Griftin, Simon, Söğütalan, Zorabat ve Torul’daki Köprübaşı madensuları en önemlilerdir.

Gümüşhane gezi, Turizm yazıları

Gümüşhane gezisi, Gümüşhane Camiileri, Gümüşhane Kaleler, Gümüşhane Kiliseler, Konaklar, Köprüler, Tabii güzellikler,  Karaca Mağarası,  Gümüşhane Yaylaları

KÜLTÜREL YAŞAM Geçmişi İlk Tunç Çağı'na değin uzanan Gümüşhane, Türkler’den önce Urartu, Pers, Makedonya, Roma ve Bi-zans egemenliği altında kalmıştır. Ro-malılar döneminde bir Latin kültür merkezi durumuna gelen yörede, Türk egemenliği Malazgirt Savaşı’ndan sonra kurulmuştur. 19. yüzyıla kadar gümüş madenleri sayesinde zengin ve bayındır bir belde olan Gümüşhane’de, Osmanlı-Rus Savaşı’ndan sonraki göçler yüzünden nüfus azalmış, gümüş madenlerinin terkedilmesi ise yörenin yoksullaşmasına yol açmıştır. Cumhuriyetle birlikte eğitim, iletişim, ulaşım olanaklarının arttığı ilde geleneksel toplumsal yapı büyük ölçüde değişmeden kalmıştır. Gümüşhane ilinde önemli.hiç bir sanat ve kültür etkinliği yoktur. Halk, ancak büyük kentlerden gelen toplu-lukların gösterilerini ya da konserlerini izleyebilir.
ilde, geleneksel Elma Bayramı, Kur-tuluş Günü şenlikleri toplumsal yaşamı canlandıran başlıca etkinliklerdir. Kitaplık sayısının da yetersiz olduğu ilde, tarihsel eserler ve kalıntılar müze olmadığından değerlendirileme- mektedir.
GELENEKLER VE TÖRELER Gümüşhane halkı çok dindandır. O kadar ki ildeki derneklerin yüzde 84’ünü cami yaptırma dernekleri oluşturur.
DÜĞÜN-DOĞUM-ÖLÜM GELENEKLERİ Gümüşhane? ilinde halk inançlarının önemli bir Ölümü doğum ve çocukla ilgilidir. K ık dileklerinin gerçekleşmesi için .dak yerlerini ziyaret eder. Yöredf >i başlıca ziyaret yeri, Bektaşi Ba1' ve Tandır’dır. Kelkit’teki Dikilitaş ı ziyarete gelenler bir çubuğa mendil bağlayarak kayanın oyuğuna sokar. Çubuk ıslanırsa dilek gerçekleşecektir. Gece su birikintisi olan yerden geçmenin ve terliğin ters dönmesinin uğursuzluk getireceğine, bir evin önünde köpek ulursa o evden ölü çıkacağına inanılır. Gümüşhane’de evlenmelerde gö-rücü usulü ve başlık, merkez ilçe dı-şında her yerde uygulanır. Akrabalara- rası evlilik yaygındır. Beğenilen kızın evine “ağız arama” denilen bir ziyarette bulunulur. Olumlu cevap alınırsa oğlan babası, yaşlılardan oluşan bir grupla söz kesmeye gider. Başlık ka-rarlaştırılır. Kızın kimlik cüzdanı bir mendile sarılarak oğlan tarafına verilir. Kimliği alan, kızın annesine para verir. Buna “anne hakkı” denir. Düğünün ilk günü genellikle çarşambadır. Düğüne cirit oynanarak başlanır, davul-zurnanın yanında bazı yörelerde Karadeniz kemençesi de çalınır. Kentlerde çarşamba günü oğlan tarafınca gelin hamamı düzenlenir. Gelin göbek taşına oturtulup, maniler, ilahiler söylenir. Başka bir köyden gelin alınacaksa düğün alayının yolda olduğunu haber vermek amacıyla “tilkici” denen bir haberci gönderilir. Tilkici, geleneklere göre köye atla girer. Heybesinde kızarmış bir tavuk vardır. Köyün genç-lerine yakalanırsa heybesi alınır, tilkici cezalandırılır. Gümüşhane’de çocuğu olmayanların çoğu, yatırlara, hocalara başvurur. Çocuğu olmayan kadın bir sıcak tuğla üstüne konan helvaya ya da sıcak küle oturtulur üstü yorganla örtülür.

Gümüşhane Kültürü

Gümüşhane halk oyunları

FOLKLOR Gümüşhane ilinde halk müziği ve geleneksel oyunlar, yer yer Karadeniz kıyı şeridinin, yer yer de Doğu Anado-lu’nun müzik ve oyunlarına benzer. Bar ve horon en yaygın halk oyunlarıdır. Gümüşhane, aynı zamanda bir uzun hava bölgesidir. Ezgiyle söylenen halk hikâyeleri, atışmalar, mani ve koşmalar yaygındır. Yörede davul-zurna eşliğinde oynanan horonların tümüne “zurna horonu”, “gayda” gibi adlar verilir. Gümüşhane’de tezeneli çalgılardan divan sazı, bağlama, çöğür ve cura çalınır. Yaylı çalgılardan kabak kemane ve kemençe; üflemeli çalgılardan ise zurna ve mey yaygındır. Kuzeydoğu köylerinde tulum da çalınır. Dil
li ve dilsiz kavallar, düdük kavalları da yörenin yaygın halk çalgılarıdır. Davul, zilli tef, zilsiz tef, başlıca vurmalı çal-gılardır.
Gümüşhane’de kırsal kesimde ka-dınlar, başlarına gümüş liralar dizili te-pelik takar ya da “çit” denilen tülbent bağlarlar. Tülbentin üstüne başı alından sıkıca saracak biçimde “gacik” ya da “gaç” denen iplik oyalı bir dolak sarılır. Patiskadan hakim yakalı gömlek, üstüne giyilen “imam tahtası” denen kenarları oyalı kadifeden pazen yelek, geleneksel kadın üst giyimini oluşturur. Bele hasır örgü, ya da boncuklarla bezeli dövme gümüş kemer takılır. Kimi yerlerde “tuman” denen pazen şalvar giyilir. Özellikle Torul ilçesi ve çevresinde kara çarşaf yaygın bir dış giysidir. Peştemal ve başa örtülen ince çizgili “keşan” başlıca kadın giysisidir.
YÖRESEL YEMEKLER “Göbek elması”yla ünlü olan Gü-müşhane’de beslenme, temel olarak tahıl ürünlerine dayanır. Hayvancılık yaygın olmakla birlikte ilde et tüketimi oldukça azdır. Anadolu’nun pek çok yöresinde olduğu gibi yiyecekler evlerde hazırlanır ve türlü biçimlerde kış için saklanır. Yörenin özgün ye-meklerinin bazıları şunlardır: Küme, tu- hala, siron, dut şırası, peşti.
Siron: Rulo biçiminde katlanan yufkalar üst üste konarak, iki parmak genişliğinde kesilip, kurutulur. Ye-neceği zaman da haşlanıp, üstüne süzme yoğurt, dövülmüş ceviz ve eritilmiş tereyağı eklenir.
Pestil: Undan yapılmış bulamaç, dut şırasıyla karıştırılarak, pişirilir. Mu-hallebi kıvamına gelince ateşten indi-rilip, bir bez üstüne yayılır ve üstüne dövülmüş fındık, fıstık ya da ceviz dö-külür. Kuruduktan sonra da bez nem-lendirilerek, pestil çıkartılıp iyice ku-ruması için asılır.
SPOR Gümüşhane’de güreş, kayak ve cirit çok eskiden beri yapılan üç spordur.
1923-1933 arasında Kâmil Omer, Abdi Öztürk ve Sami Zarbun’un giri-şimleriyle Altıok ve Gümüşspor kulüpleri kuruldu. Kayak, futbol ve bisiklet dallarında etkinlik gösteren bu iki kulüp 1939’da peşe kapandı.
Gümüşhaneli sporcuların en ünlüsü olan milli kayakçı Muzaffer Demir- han, Erciyes’te yapılan Türkiye Kayak Şampiyonası’nda birinci oldu ve 1948’de St. Moritz’de yapılan Kış Oli- mpiyatları’nda daha 16 yaşındayken milli formayı giydi. 1956,1960 ve 1964 Kış Oyunları’nda da milli formayı giyen Muzaffer Demirhan 25. Dünya Kayak Şampiyonası’nda ve 15’inci Balkan Şampiyonasında da birincilik kazandı. Daha sonra Dünya klasmanında 5. sıraya yerleşti. Gümüşhaneli Safa Aytekin, hem kayak yapan hem de futbol oynayan ünlü sporculardandır.
Futbol alanında ildeki kulüplerin hemen hepsi etkinlik göstermektedir. İlin Türkiye liglerindeki tek temsilcisi olan Gümüşhanespor3. Lig’rn 1. Gru- bu’nda oynamaktadır, ilde 1978’de 408 olan futbolcu sayısı 1990’da 441’e çıktı.
Gümüşhane ili, çekişmeli cirit kar-şılaşmalarının yapıldığı birkaç ilimizden biridir.
SPOR TESİSLERİ Gümüşhane ilinde merkezde 3.000 kişilik Milli inkılap Stadyumu, 750 kişilik spor salonu, yapımı süren 500 ki- şiik antrenman salonu, hizmet binası ve lojman; Kelkit ve Şiran’da yapımı süren futbol sahaları, Zigana’da kaya- kevi ve teleski tesisatı vardır.

Gümüşhane 5 Günlük Hava Tahmini Gümüşhane Hava Durumunu Öğren

Gümüşhane Haritaları

Daha Büyük Haritayı Görüntüle

Gümüşhane Web kaynakları, Gümüşhane linkleri

Gümüşhane siteleri