Artvin

Anadolu’nun kuzeydoğusunda, Kafkasya’nın güneybatısında konumlanan, kuzeyinde Gürcistan, doğusunda Ardahan, güney ve güneybatısında Erzurum, batısın-da Rize, kuzeybatısında Karadeniz ile çevrili, Çoruh nehri üzerinde kurulmuş il ve il mer-kezi kent adı  (Lat (DMS)  41° 10' 56N  Long (DMS)  41° 49' 10E  Altitude (meters)  345 m) Yüzölçümü: 7359 km²

Tarihçe: Çoruh ırmağı vadisinin, sarp ve dağlık alanı ikiye böldüğü bölgenin adı Artvin adını almadan önce tarihte Çoroh, Ço-rohi, Kohis, Klarceti, Tao ve en son olarak Osmanlı döneminde Livane olarak tanım-lanmıştır.

Şavşat'ın Meşeli ve Yusufeli'nin Demirköy köyleri yakınlarında tesadüfen bulunan bakır baltalar incelendiğinde, bölgede ilk kültür izlerinin MÖ 3000'li yılına dek indiği tahmin edilmektedir.

Asur kaynaklarında İberia olarak geçen böl-genin bir parçası olan Artvin, MÖ 8. yüzyılda Kimer, MÖ 7. yüzyılda İskit istilasına uğ-ramış, MÖ 200 yılında İber Krallığı, MÖ 119 yılında Pontus Krallığının hakimiyetine gir-miş, MÖ 65 yılından itibaren uzun bir süre devam edecek Roma İmparatorluğu dönemi başlamıştır.

MS 11. yüzyılda Türkmen 13-14. yüzyıllarda Timur’un ordularının ve Moğolların istilasına maruz kalan bölge, 1551 yılında Erzurum Beylerbeyi İskender Paşa tarafından Os-manlı topraklarına katılmıştır. 1578’de Çıldır Eyaletine (Osmanlı döneminde Hopa ve Borçka Trabzon'a Artvin, Ardanuç, Şavşat ve Yusufeli merkezi Ahiska olan Çıldır Eya-leti'ne bağlı olarak yönetilmiştir) Tanzimat döneminde, Trabzon vilayetinin Batum san-cağına bağlı bir kaza olarak varlığını sür-dürmüştür.

Osmanlı Rus savaşları (1828, 1878) döne-minde  93 Harbi adı verilen son savaş son-rası (1877-78) 3 Mart 1878 tarihinde imza-lanan Ayastefanos Anlaşması gereği o za-man Batum Liva'sına bağlı Artvin, Ardanuç, Borçka, Şavşat ve Hopa'nın Kemalpaşa bu-cağı savaş tazminatı olarak Ruslara terkedil-miştir.

I. Dünya Savaşının ardından, Rus (Ekim Devrimi sonrası 1918 Brest-Litovsk anlaş-masıyla tekrar kazanılmıştır), 17 Aralık 1918’de İngiliz, 7 Nisan 1920’de Gürcü işga-line uğramışsa da, 22 Şubat 1921’de Gürcis-tan hükümetine verilen bir ültimatom’la Art-vin ve Ardahan’ın boşaltılması sağlanmıştır.

7 Temmuz 1921 de Sancak olarak kurulan Artvin, Cumhuriyetin ilanının ardından 24 Nisan 1924’de il, 1933’de Çoruh iline bağlı ilçe, 1956 yılında Artvin adı altında tekrar il haline getirilmiştir.

İlçeler (7)

Ardanuç

Hopa

Şavşat

Arhavi

Merkez

Yusufeli

Borçka

Murgul

Belediyeler (12)

Ardanuç

Damar

Meydancık

Arhavi

Hopa

Murgul

Artvin

Mahalleler: Çamlık, Çayağzı, Dere, Orta, Balcıoğlu, Çarşı

nüfus:

2000    23.157

1997    20.073

1990    20.306

1985    18.720

Kemalpaşa

Şavşat

Borçka

Kılıçkaya

Yusufeli)

Merkez ilçeye bağlı köyler (36)

Osmanlı döneminde yerli halkın Artvani olarak telaffuz ettiği sözcük zamanla Artvini olmuş, son olarak da Artvin biçimini almıştır.

< Ermenice art (aer) AR 13 “tarla” + van “şehir”

Ermenistan'da köy adı olarak Artavan, Hartavan:

·       K'aghak' Jermuk bölgesinde Artavan (Lat (DMS) 39° 39' 27N Long (DMS) 45° 37' 0E Altitude (meters) 2.032 m)

·       Aparani Shrjan bölgesinde Hartavan (Lat (DMS) 40° 28' 41N Long (DMS) 44° 24' 2E Altitude (meters) 1.857 m)

Kaynak: Özhan Öztürk. Karadeniz Ansiklopedik Sözlük.İstanbul. 2005. ISBN: 975-6121-00-9.

*Yazarın izniyle Kısaltılarak aktarılmıştır. Tüm yasal hakları saklıdır ve kaynak gösterilmeden alıntı yapılamaz.