Samsun Çarşamba İlçesi Kültür Varlıkları ve gezilecek yerler

İLÇENİN KÜLTÜR TABİAT VARLIKLARI

Çarsamba’ da; ilk Tunç çağı yerleşmeleri olan üç adet höyük, Anadolu Selçuklu ve Osmanlı döneminden kalma bir çogu ahşap 15 cami, ilçe merkezinde halen kullanılan 1 bedesten, 1 kale, 1 hamam, 1 Atatürk anıtı, ilçede kaynağı pek açıklık kazanmayan fakat insanların günden güne kutsallaştırdığı 18 tekke ve ziyaret yeri, 3 adet yeraltında eski kent kalıntıları, 3adet şehit mezarlığı, 7′ si koruma altına alınmış bir çok anıt ağaç, 2 kuyu tası, 35 ahşap ev, bir çok mağara, şelale, mesire yerleri, kumsallar ve av sahaları bulunmaktadır.

Çarşambamızda mevcut olan kültür ve tabiat varlıklarının bazıları asağıda sıralanmıştır:

  1. HÖYÜKLER

a. TEPECİK: Beyyenice ( İlk Tunç çağı yerleşmesi vardır.)

b. KİLİSE TEPE: Beyyenice ( İlk Tunç çağı yerleşmesi vardır.)

c. TÜNBÜ TEPE: Eğnel köyü, derelik mahallesi ( İlk Tunç çağı yerleşmesi vardır.)

      2.     CAMİLER

a. Göğceli camii- Çay mahallesi göğceli mezarlığı.

b. Değirmenbaşı camii- Kirazlık çaymahallesi değirmenbaşı caddesi.

c. Rıdvan Bey camii- Orta mahalle.

d. Yeni (Keten ) camii-Orta mahalle.

e. Abdullah Paşa camii-Sarıcalı mahallesi.

f. Karagöz(Ahşap) camii-A.Donurlu.

g. Zeyfelli (Mezarlık-Ahşap) camii-Kaydan.

h. Tugutlu (Çivisiz- Ahşap) camii-Turgutlu.

i. Şeyh Habil (Çivisiz-Ahşap)  camii-Yaycılar.

 3. TÜRBELER (Tekkeler)

a. Yeşil Tekke- Dikbıyık A.Güzpınar mahallesi.

b. Çıban Tekkesi- Dikbıyık A.Güzpınar mahallesi.

c. Semail Tekkesi- Ahubaba.

d.Yeşil Tekke -Beyyenice.

e.Ülfi Tekkesi-Karaağaç.

f. Sarlık Tekkesi-Sefalı.

g.Yel Tekkesi-Yenikaracali(ağrı ve sizi, yel girmesi hastalığına şifa bulmak amacı ile ziyaret edildiği söylenmektedir.

h.Gazi Hasan Bey Türbesi- Ordubaşı köyü(İki kardeşi ile birlikte Orta Asya’ dan savaşa geldiği, burada şehit düstüğü ve savaşta kullandığı kılıcın türbesinde bulunduğu söylenmektedir.)

 4. DOĞAL ALANLAR

a. Eski kent-Kilise kalıntıları-Gülören köyü(5 dönüm alana yayılmış kalıntıların Bizans dönemine ait olduğu söylenmektedir).

b. Sivritepe’ de tarihi yer altı çarşısı �Karakaya.

c. Göller mevkii toprak altında eski kent kalıntıları- Kürtün

d. Ordu kalesi �Ordu

 5. SU DEĞİRMENLERİ

a. Su Değirmeni- Konukluk.

b. Su Değirmeni- Porsuk.

c.Su Değirmeni-Kirazlıkçay mahallesi.

 6. DİĞER SİVİL YAPILAR

a. Büyük bedestan-Orta mah.

b.Eski hamam.

 7.ANIT AĞAÇLAR (Anıtlar kurulu tarafından tescillenip, koruma altına alınan ağaçlar.)

a. Çınar Ağacı- Çay mahallesi canlı sokak.

b. Çınar Agacı- Çay mahallesi göğceli mezarlığı.

c. Çınar Ağacı- Kirazlıkçay mahallesi değirmenbaşı caddesi (Değirmenbaşındaki meşhur değirmenin su oluklari üzerindeki bu çınarın altında Arap Dede’ nin mezarı bulunduğuna inanılmaktadır .)

d. Çınar Ağacı- Kızılot.

e. 3 adet dişbudak ağacı- Kızılot.

8. MAĞARALAR

a. Mağara- Kestane pınar.

b. Mağara- Ulupınar.

Göğceli Camii

Çarsamba, Çay mahallesi, Göğceli Mezarlığı içinde yer alan camii Anadolu ahşap mimarisinin en güzel örneklerinden birisidir.1206 yılında  yapılan camiinin giriş revakları 1335 yılında onarım geçirmistir.Yapının kim tarafindan yaptırıldığı bilinmemektedir. Tek katlı yapının üst üste yığma tekniğiyle yapılmış duvarlarını  tek parça kalaslar oluşturur. Duvarlarda, direklerde, direk başlarında, kirişlerde, merteklerde, mahya ışığı gibi yapının birçok yerinde karaağaç, diş budak, kestane gibi ağaçlar kullanılmıştır. Duvarlarda tek parça olarak kullanılan kalaslar, yaklaşık 15-18 cm. kalınlığında, 50-70 cm. eninde ve yaklaşık  12.60 ve 20 metre uzunluğundadır. Ahşap yapı taşınabilir özelliğe  sahiptir. Alttaki derinlik yapının hava almasını, nemi ve çürümeyi önlemek için açılmıştır yapıda dövme demir çivi, yalnız direk başlarının kirişlere bağlantısında ve harim kısmında revak bölümlerine doğru uzanan merteklere yapılan eklerde kullanılmıştır. Kuzey kısmı hafif dönel olan çatı; üç omuzlu bir çatıdır çatının taşıyıcıları ahsap duvarlar ve dikmelerdir. Harim kısmında çatı direklerle (6 direk desteklenmiştir.)

Yapı, dıştan 17.75/17.50m.x21.15/22.20m. ölçülerinde olup, kapalı alanı 254 metre kare  açık alanı 140 metre kare, toplam 394 metre karedir. Caminin etrafındaki mezarlık garipler mezarlığı olarak bilinmektedir. Camii, Taşınmaz Kültür ve Tabiat Varlıkları Yüksek Kurulu’ nun 16.05 1986 tarih ve 2289 sayılı kararıyla, korunması gerekli Taşınmaz Kültür varlığı olarak tescil edilmiştir.

 

ÇARŞAMBA’ DA BULUNAN TARİHİ ESERLER

Çarşamba’ nın Kökçeli mezarlığında (Hicri 595) kurulmuş bir camii vardır. Duvarları balta ile çıkarılmış kalın ve uzun kalaslardan ibaretti. Önünde �Garipler� adıyla bilinen bir mezarlık vardır.

Çarşı içinde Rumi 1242� de yapılmış Bedukyan adıyla bilinen büyük bir bedesten vardır. Bina hala çok sağlam ve kullanışlıdır. Küçük bedestenin mülkiyeti eski kayıtlarda şehzade Yusuf İzzetdin Efendiye aittir.

GÖĞCELİ (GÖCELİ-GÖÇELİ-GÖKÇELİ-KÖKÇELİ-MEZARLIK) CAMİİ

Çarsamba Belediyesi 2005-2006

Göğceli Camii : Çay mahallesi, Göğceli Mezarlığı içinde yer alan cami Anadolu ahşap mimarisinin en güzel örneklerinden birisidir.1206 yılında  yapılan camiinin giriş revakları 1335 yılında onarım geçirmiştir.Yapının kim tarafindan yaptırıldığı bilinmemektedir. Tek katlı yapının üst üste yığma tekniğiyle yapılmış duvarlarını tek parça kalaslar oluşturur. Duvarlarda, direklerde, direk baslarında, kirişlerde, merteklerde, mahya ışığı gibi yapının birçok yerinde karaagaç, dış budak, kestane gibi ağaçlar kullanılmıştır.

Duvarlarda tek parça olarak kullanılan kalaslar, yaklaşık 15-18 cm. kalınlığında, 50-70 cm. eninde ve yaklaşık  12.60 ve 20 metre uzunluğundadır. Ahşap yapı taşınabilir özelliğe sahiptir. Alttaki derinlik yapının hava almasını, nemi ve çürümeyi önlemek için açılmıştır yapıda dövme demir çivi, yalnız direk başlarının kirişlere bağlantısında ve harim kısmında revak bölümlerine doğru uzanan merteklere yapılan eklerde kullanılmıştır. Kuzey kısmı hafif dönel olan çatı; üç omuzlu bir çatıdır çatının taşıyıcıları ahşap duvarlar ve dikmelerdir. Harim kısmında çatı direklerle 6 direk desteklenmiştir. Yapı, dıştan 17.75/17.50m.x21.15/22.20m. ölçülerinde olup, kapalı alanı 254metre kare  açık alanı 140 metre kare, toplam 394 metre karedir. Caminin etrafindaki mezarlık garipler mezarlığı olarak bilinmektedir. Camii, Taşınmaz Kültür ve Tabiat Varlıkları Yüksek Kurulu’ nun 16.05 1986 tarih ve 2289 sayili kararıyla, korunması gerekli Taşınmaz Kültür varlığı olarak tescil edilmiştir.

Çivisiz Cami Restore Ediliyor…..

2004 Mayıs ayında, Göğceli Camiinin restorasyonu için Vakıflar Bölge Müdürlüğüne 01.06.2004 tarih ve 04/521 sayılı yazımızla müracaat ettik. Vakıflar Bölge Müdürlüğünce başlatılan çalışmalar ile Göğceli Camii orijinal kısımları korunarak yenilenmektedir. Çalışmalar tamamlanmıştır.

 

RIDVANBEY CAMİİ

Hicri 1201� de mescit şeklinde yapıldı. Kurucusu Erbaalı Rıdvan Bey’dir. Yeşilırmak’ ta kaybolan kızının naaşı Çarşamba’da bulununca bir hatıra olmak üzere bu mescidi yaptırdı. Rıdvan Bey’in sülalesi Horasan Türk’lerindendir. Süleyman Paşa döneminde camii büyütüldü. 1939-1943 depremlerinden sonra halkımız tarafından tamir edilmiştir. Bu tamiratta Osman Hoca adlı şahsında büyük hizmetleri olduğu bilinmektedir.

YENİ CAMİİ

Arım köylüleri tarafından keten camii adıyla bir mescit olarak yapılmıştır. Hicri 1826 yılında sökülerek genişletildi. Camiinin planı İstanbul müderrislerinden Rıza Efendi tarafından çizildi. 1943 depreminden sonra İsmail Gündoğdu� nun çalışmalarıyla yeniden düzenlendi.

ABDULLAH PAŞA CAMİİ

1267 yılında Haznedar oğlu Abdullah Paşa tarafından yaptırıldı. 1320 yılında onarımdan geçti. 1942 depreminden sonra halkımız tarafından yeniden düzenlettirildi.

DEĞİRMENBAŞI CAMİİ

1336 yılında Batum’ lu Hacı Ali Ağa tarafından yaptırıldı. Avlusunda aile mezarlığı vardır. Sonraları bu camiinin maaş ve tahsisatı Evkaf ‘a bağlanıldı.

KANARYA CAMİİ

Eski Belediye Müfettişlerinden Kadı oğlu Mehmet Efendi �nin çalışmaları ve halkın yardımıyla yapıldı.

SARICALI MESCİDİ

1949 yılında halkımız tarafından yaptırılmıştır. 1953 yılından itibaren Evkaf �a bağlanmıştır.

ESKİ SOKAK FENERLERİ

Eskiden cadde başlarında büyük fenerler yerleştirilerek içine gaz lambaları konularak sokakların aydınlanması yapılırdı. Bu usul Cumhuriyet Dönemine kadar sürmüştür. Çarşamba �da ilk elektrik fabrikası 1938 yılında kuruldu. 1946 yılında Değirmenbaşı’ nda yapılan yeni binaya nakil edilen fabrika 1951 yılında yeni makinelerle takviye yapılmıştır. Elektriğin ilçemize gelişinden sonra sokak fenerlerinin yerine sokak lambaları almıştır.

CUMHURİYET DÖNEMİ YENİ KÖPRÜ

Yeşilırmak üzerinde ilçemizin iki yakasının birbirine bağlayan yeni köprü Cumhuriyet Döneminin Çarşamba �ya en büyük armağanıdır. Köprünün betonarme on iki ayağı vardır. İki başta bulunan gözlerin arası 7 metre ; orta ayakların arası 12 metredir. Resmi kaynaklara göre �Köprü� (Garken) sisteminde olup inşaatı 1931 yılında sona ermiştir. Uzunluğu 274 metredir. İnşaatı için 252.953 TL harcanmıştır. Köprünün müşterileri Raşit ve Fehmi kardeşlerdir.

Please follow and like us:

Enjoy this blog? Please spread the word :)